Volledig scherm
Murat Memis en Lilian Marijnissen op het vliegveld van Düsseldorf. © RV

Hans Vermeeren volgde heikele avontuur raadslid Memis op de voet

TerugblikHELMOND - Bij binnenkomst in het restaurant van De Cacaofabriek in zijn thuisstad Helmond bestelt Hans Vermeeren maar direct een dubbele espresso. ,,Ik moet me even goed opladen.’’

Begrijpelijk, want bij het terugblikken op het hachelijk avontuur van het Eindhovense SP-gemeenteraadslid Murat Memis in Turkije heeft de Eindhovens Dagblad-journalist heel wat details op te rakelen. Vermeeren (57) volgde de kwestie wekenlang op de voet.

Volledig scherm
Murat Memis in Eindhoven. © FotoMeulenhof

Hij had begin mei wel gemerkt dat raadslid Murat Memis tijdens politieke debatten afwezig was, maar Vermeeren rook nog geen onraad. Toevallig wilde hij Memis telefonisch wat vragen stellen over een politieke kwestie en dus pleegde de politiek verslaggever een belletje naar de Eindhovense politicus. ,,Ik kreeg zijn broer aan de lijn. Die vertelde me dat Murat nog in Turkije was. Daar sloeg ik op dat moment nog geen acht op.’’

Niet veel later zit Vermeeren op het stadhuis te wachten op een raadsvergadering. Plots krijgt hij een telefoontje van de redactie, met een schokkende mededeling: De Telegraaf meldt dat Memis vastzit in Turkije. ,,Het eerste wat door me heen schoot was: verdorie, die primeur moesten wij hebben.’' Maar al snel ging de journalist over tot de orde van de dag. Er moest immers een verhaal geschreven worden. ,,Ik ging meteen rond bellen. Wat bleek: er was een zaak tegen Memis in Turkije. Hij werd ervan beticht lid te zijn van een terroristische organisatie en zou zich ook nog eens schuldig maken aan propaganda voor terrorisme. Zo luidden de aanklachten.’' Een paar dagen werd Memis - van Koerdische afkomst - vastgehouden in de gevangenis. In afwachting van zijn proces mocht hij het land niet uit; zijn paspoort werd ingenomen.

Diplomatieke druk

Volledig scherm
Murat Memis en Lilian Marijnissen op het vliegveld van Düsseldorf. © RV

Na gesprekken met vice-fractievoorzitter Jannie Visscher van de Eindhovense SP (nu landelijk partijvoorzitter) en burgemeester John Jorritsma werd het Vermeeren duidelijk dat Nederlandse betrokkenen de zaak eigenlijk ‘stil’ wilden houden. Ze hoopten in discretie voldoende diplomatieke druk op Turkije uit te kunnen oefenen om Memis vrij te krijgen. ,,Maar de Turken leken daar weinig gevoelig voor. Justitie wilde Memis koste wat kost voor de rechter brengen.’’

Twee in Turkije gestationeerde Nederlandse journalisten waren op de hoogte van Memis’ benarde situatie. Toen duidelijk werd dat Turkije echt niet wilde zwichten voor de diplomatieke druk, konden zij het niet langer stilhouden. Er moest publiciteit worden gezocht. En dus sijpelde het nieuws door naar Nederland. Naar de landelijke kranten, naar de NOS. Vermeeren: ,,En toen waren wij zogezegd aan de beurt.’' Een Eindhovens raadslid dat moest vrezen voor een celstraf in Turkije. In de ideale wereld had het ED de ‘scoop’. Maar aan zelfverwijt doet Vermeeren niet. ,,Ik heb zelfkritiek genoeg om toe te geven wanneer ik een steek laat vallen, maar dat was hier niet ‘t geval. De zaak werd érg goed stilgehouden.’'

Telefonisch interview

Via-via achterhaalde Vermeeren het telefoonnummer van Memis in Turkije. Daags nadat het nieuws op de redactie als een bom insloeg, interviewde de ED-verslaggever het aangeklaagde raadslid telefonisch. Hij sprak een man die tussen hoop en vrees leefde. ,,Murat was behoorlijk bang. Bang dat-ie de gevangenis in moest.’' Een angst die voor Vermeeren ook voelbaar was bij Murats vier broers en zus in Eindhoven. Maar natuurlijk rees ook de vraag wat Memis zo nodig moest in Turkije, waar hij plots opgepakt werd. ,,Hij vertelde me dat hij dom was. Hij ging er onder meer familie bezoeken in zijn geboortestreek in Oost-Turkije, maar hij kon totaal niet bevroeden dat op basis van wat berichten op social media hij als vermeend terrorist aangeklaagd zou worden.’'

Quote

Na een lange carrière bij de krant sluit je dat soort gevoelens wel af

Hans Vermeeren, Verslaggever

Dat Memis in zo’n benarde situatie was beland, verbaasde Vermeeren zelf ook. ,,Hij is natuurlijk als SP’er een politicus met een sociaal hart. En ook is het niet moeilijk voor te stellen dat de Koerdische kwestie hem aan het hart gaat: als kind moest hij immers uit Turkije vluchten vanwege de politieke opvattingen van zijn familie. Maar ik ken hem ook als iemand die bedachtzaam dingen formuleert. De gewraakte berichten op social media waren ook voornamelijk wat retweets van Turkije-kritische berichten.’' De angst was niettemin goed te voelen bij Memis en zijn naasten. ,,Toen ik hem aan de lijn had, vroeg ik of hij een fotootje kon sturen van hem en zijn kinderen, die waren er op dat moment op bezoek samen met Memis’ vrouw. Dat was toch wel het meest emotionele beeld.’' Maar raakte het Vermeeren diep in zijn ziel? ,,Je bent je wel bewust van de impact van het beeld. Je kijkt naar iemand die samen is met zijn kinderen, in de vrees dat hij ze lange tijd niet kan zien omdat hij misschien wel de gevangenis in moet. Maar na een lange carrière bij de krant sluit je dat soort gevoelens wel af. Je neemt toch een professionele, zakelijke werkhouding aan.’'

Protestactie bij consulaat

De menselijke kant van de kwestie werd zo dus uitvoerig belicht. Maar er was natuurlijk ook een politieke dimensie. De SP pakte de zaak zeer hoog op. Zo was er een protestactie bij het Turkse consulaat in Amsterdam. Vermeeren was erbij. Ook was er een manifestatie van kamerleden bij de Hofvijver in Den Haag. Opnieuw was Vermeeren van de partij. Tijdens het contact met politici kwam de menselijke emotie ook vaak aan de oppervlakte. ,,Velen bekommerden zich flink om Memis. Ik heb raadsleden met tranen in de ogen gezien. Maar ook gechoqueerde reacties gehoord. Hoe is het mogelijk dat je op basis van wat retweets opgepakt en als terrorist behandeld wordt? Da’s moeilijk te bevatten.’'

Volledig scherm
Murat Memis wordt ontvangen op Catharinaplein in Eindhoven nadat hij 2 maanden in Turkeij heeft vastgezeten. © FotoMeulenhof

Zo beschreef Vermeeren de politieke en menselijke kant van de kwestie uitvoerig. Maar er is ook nog de Turkse invalshoek. Lag verslag doen vanuit Turkije zelf voor de hand? Vermeeren: ,,Het kwam wel ter sprake op de redactievloer. Maar we werden het er snel over eens dat daar weinig te halen viel.’' De rechtszaak tegen Memis - begin juli - stond uiteraard wél hoog op de agenda. ,Maar ik spreek de taal niet, ik ken de omstandigheden niet. Ik zou er een kat in een vreemd pakhuis zijn geweest. Het Algemeen Dagblad heeft in Turkije een correspondent die daar wél alle ins en outs kent. Die deed het verslag.’’

Het verdict viel: vrijspraak. De aanklager zou ‘een fout hebben gemaakt’. Dus mocht Memis na angstige weken eindelijk weer naar Nederland. Telefonisch kwam Vermeeren te weten dat Memis de volgende ochtend in Düsseldorf zou landen. En dus zocht de verslaggever hem daar op. ,,Ik was op de luchthaven de enige journalist. Memis werd vergezeld door Lilian Marijnissen. Zij is gewend dat alle journalisten direct op haar afvliegen. Maar ik interviewde een half uur Memis. De opluchting stroomde uit al zijn poriën. Na het gesprek tikte ik op het vliegveld direct het interview.’' Later die dag werd Memis op het Catharinaplein in Eindhoven onthaald door zijn partij en zijn familie. Ook daar was Vermeeren present. Een afrondend interview volgde niet veel later.

Dit lag duidelijk op mijn bordje

Blikt Vermeeren een paar maanden later terug op de kwestie, dan stelt hij tevreden vast dat hij bovenop de zaak zat. ,,Ik heb het intensief gevolgd en de kwestie vanuit meerdere invalshoeken belicht. Het is alleen jammer dat we in het begin geen primeur hadden.’' Als volger van de Eindhovense politiek ging Vermeeren redelijk zelfstandig te werk. ,,Vanda van der Kooi is weliswaar ook politiek verslaggever in Eindhoven, maar zij focust zich meer op de sociale vraagstukken. Ik meer op het politieke aspect van de politiek. Dit lag duidelijk op mijn bordje.’' Hoewel de zaak-Memis veel tijd in beslag nam, kon Vermeeren ander politiek heikele thema’s niet over het hoofd zien. ,,Er speelde voor de zomer veel. De Europese verkiezingen, het Eindhovense muziekgebouw.. Daardoor was het af en toe hectisch. Maar ik heb nooit extreme druk gevoeld. Hooguit de normale druk om iedere dag een goed stuk te leveren. Maar daar ben je journalist voor.’'

Werd Vermeeren vanwege de altijd gevoelige Turkse kwestie door boze lezers op de korrel genomen? ,,Nauwelijks. Wel las ik nogal wat populistische reacties in de trant van: eigen schuld, dikke bult. En mensen die dubbele paspoorten aan de kaak stelden. Uit de heup schieten is het.’' Veranderde tot slot Vermeerens beeld van Turkije? ,,Ik weet te weinig van de Koerdische kwestie. Daarom hoef ik ook niet zo nodig een opiniestuk te schrijven. Niemand zit te wachten op een huis-tuin-en-keuken-mening.’' Wél werd Vermeeren er zich van bewust dat vrijheid van meningsuiting een verworvenheid is die niet voor iedereen is weggelegd. ,,Daar ben je op zo’n moment van doordrongen. Je gaat dan koesteren dat je dat hier hebt.’'

Volledig scherm
Murat Memis wordt ontvangen op Catharinaplein in Eindhoven nadat hij 2 maanden in Turkeij heeft vastgezeten. © FotoMeulenhof

In samenwerking met indebuurt Eindhoven