Waalre legde criminelen het vuur na aan de schenen, maar kreeg dat letterlijk terug.
Volledig scherm
Waalre legde criminelen het vuur na aan de schenen, maar kreeg dat letterlijk terug. © Paul Raats

Ondermijning: Ook van ambtenaren blijf je af

CRIMINALITEIT IN BRABANTIn de strijd tegen ondermijning staan OM, politie en de fiscus schouder aan schouder met de gemeente. Bestuursrecht blijkt zeker zo effectief als het strafrecht. Ambtenaren zien zich zo ingezet tegen criminelen. Daar hebben ze niet voor gesolliciteerd! Maar ze staan niet alleen.

Het mooie van Brabant zit in de dorpen. Ons kent ons. De achterdeur altijd open, overal kom je iedereen tegen. Maar zo kan de ambtenaar die een hennepwoning mee dichttimmerde zondagochtend langs de lijn bij zijn zoontje opeens naast de ex-bewoner staan. Oei. Wat te doen als hij een biertje aanbiedt? Of op de parkeerplaats wacht?

Integrale aanpak
Integrale aanpak is het toverwoord bij het gevecht tegen georganiseerde criminaliteit. De boeven goed georganiseerd? Dan de andere kant ook. En dus trekken Openbaar Ministerie (OM) en politie samen op met fiscus, gemeente, brandweer, corporaties, netbeheerders en anderen. Politie mag niet zomaar ergens binnenvallen. De gemeente kan wél onaangekondigd vergunningen controleren en zich laten begeleiden door de politie. Die staat zo dan toch binnen.

Mooi werk. Maar: niet zonder risico. Ambtenaren weten qua vergunningen van wanten, maar zijn niet getraind om opkomende agressie te herkennen. Laat staan te pareren. Dat maakte de aanslag op het gemeentehuis van Waalre wel duidelijk. Waalre legde criminelen het vuur na aan de schenen, maar kreeg dat letterlijk terug.

Wake-upcall
Het valt niet mee mensen over bedreigingen te laten praten. Toch dient zich iemand aan. Graag zelfs, maar geen naam in de krant. Zeker geen foto. Niet doorvragen. Waar hij werkt blijft onduidelijk. Maar met zijn team is hij er voor het ambtenarenapparaat van een flink deel van Brabant. Van veraf en dichtbij letten ze op hun veiligheid.

Hij heeft nog nooit gepraat, doet dit nu één keer. "Iedereen heeft het over agressie tegen ambulancepersoneel. Terecht, daar blijf je van af. Maar van ambtenaren ook! Zij werken ook voor de maatschappij. En ook zij liggen onder vuur. Erger zelfs. Bij ambulances is het uit woede of dronkenschap. Eenmalig. Ambtenaren worden stelselmatig te grazen genomen. Opzettelijk, doordacht, en enkel om geld. Dat is een ander verhaal. En de burgerij mag dat weleens weten. Genoeg ambtenarengrappen. Er spelen heel andere dingen achter de balies."

Nee, hij is geen bezorgde personeelschef. Hij is gepokt en gemazeld, werkte lang bij politie en Openbaar Ministerie. En stapte op verzoek over. "De aanslag in Waalre was een harde wake-upcall. Het is niet boeven tegen politie, het is boeven tegen iedereen."

ZIE OOK: Gerichte aanslag op gemeentehuis Waalre

Het gaat gemeen, zegt hij. Soms subtiel, soms hard, maar altijd zonder scrupules. "Het begint altijd vriendelijk. Cadeautjes, of geld. En dan lachend de vraag of iets makkelijker kan. Lukt dat niet, dan buigen ze zich voorover. Bollen de spieren. Vragen ze of mevrouw er goed uitziet, of dat de kinderen op een leuke school zitten."

"Dat zijn dingen waar vrijwel niemand rustig onder blijft. Bedreigd worden is nooit leuk. Als anderen erbij worden gehaald, die er niets mee te maken hebben, voel je je machteloos. Je kunt zelf uitkijken. Maar dat kun je niet van je gezin verwachten."

Verlammen

Hij weet waar hij over spreekt, zo zal hij later in het gesprek bekennen. Ook hij kreeg ooit een waarschuwing en werd beveiligd. "Erg, érg vervelend. Ik ben getraind. M'n gezin niet. Dat idee kan je verlammen."

Met een plotse arrestatie ver weg was die beveiliging opeens afgelopen. "Maar zo simpel ligt dat hier niet. Brabant heeft een laag van zware, goedgeorganiseerde criminelen die in hun visie de dienst uitmaken. En zo heel ver van de werkelijkheid zit dat niet. Die schaduwmaatschappij komt steeds meer naar het licht. De onderwereld kan niet zonder de bovenwereld. Alle criminaliteit gaat om geld en daar moeten ze wat mee. Ze willen huizen, bedrijven, auto's. En dan komen ze de ambtenarij tegen."

Wegkijken
Die helpt hij. Bestuurlijke weerbaarheid op een hoger niveau tillen, heet het. "Toegegeven, er is te lang weggekeken. Vroeger wist een gemeente best waar het fout zat, maar daar kwam men niet. Nu wel, alleen was de organisatie er niet klaar voor. Criminelen zien dat ze nu niet langer onaantastbaar zijn. Dat pikken ze niet."

ZIE OOK: Brabantse gemeenten: wegkijken bij criminaliteit in buitengebied is gemakkelijker

Sindsdien is hij er. Wat hij doet? Nou, hij kent de namen, en de brandhaarden. Het woord 'kampen' gebruikt hij niet, maar hij knikt wel. Als er contact is met zo'n risicogroep kijkt hij mee. Wie komt er langs? Waarom? Welke boodschap wil de gemeente overbrengen? "Kijken wie dat gesprek moet voeren. Dat kan iemand met meer ervaring zijn die niet uit dat dorp komt, niet in dezelfde AH loopt." Er is een poule van door de wol geverfde ambtenaren achter de hand. "We kijken wie de beste papieren heeft. Daar bereiden we het gesprek mee voor. Achtergrondinformatie. Kijken welke taal er gebruikt moet worden. Welke kanten het gesprek op kan gaan."

"Je kunt het nooit overal tegenhouden. Dan krijgt iemand toch brieven thuis. Krassen op de auto. Of die vliegt in de hens. Laatst liep iemand met z'n vrouw over de markt, staan er opeens vier mannen om hem heen. Kijken in de boodschappentas en zo. Dan kun je flink zijn, maar je gaat niet vechten waar je vrouw bij is."

Actie
Nu dweilen de interieurverzorgsters nog altijd meer gemorste koffie op dan bloed, het is niet dagelijks oorlog. Maar wel vaker dan de goegemeente denkt. Loopt het mis, dan volgt onmiddellijk actie. Altijd aangifte. Meteen gesprekken met de betrokkene en de afdeling, want die krijgt het ook mee. "We merken dat dát belangrijk is. Je bent geen eenling, ook al sta je alleen achter die balie. De organisatie staat achter je en pikt het niet."

Hij kijkt ook vooruit. "Als we merken dat er iets broeit, wordt hij uitgenodigd voor een stopgesprek met de burgemeester, de officier en de politie. Dan wordt keihard duidelijk gemaakt: tot hier en niet verder. Van onze mensen blijf je af. Dreigen heeft geen zin, geen ambtenaar heeft alleenrecht, de organisatie beslist. Niet die ambtenaar. Pak je die, dan komt er gewoon een andere. Stoppen dus. En nou eruit. Daar is geen woord Frans bij."

ZIE OOK: Speciaal team moet criminaliteit in buitengebieden tegengaan

Volledig scherm
© John Back BD/Censuur

In samenwerking met indebuurt Eindhoven