Volledig scherm
Het Kasteel van Eindhoven is een van de locaties tijdens de Nationale Archeologie Dagen. © Jean Pierre Reijnen

Op zoek naar kastelen en landgoederen in Eindhoven

EINDHOVEN - Voor de vijftiende keer is oktober dit jaar de Maand van de Geschiedenis. Deze keer is het thema 'opstand'. De Archeologische Vereniging Kempen en Peelland heeft er eigenwijs 'Eindhoven op stand', van gemaakt en verdiepte zich in lokale kastelen en landgoederen.

Wim van Hoof staat zaterdagmiddag bij de fundamenten van Het Stenen Huis. Het lijkt een stukje vergeten groen tussen de achteringang van het Van Abbemuseum en de Dommel. De brede bakstenen muren zijn overwoekerd door gras en onkruid. Vijfhonderd jaar geleden stond daar een van de eerste stenen woningen van de stad. Van Hoof is lid van de Archeologische Vereniging Kempen en Peelland (AVKP) én stadsgids. Hij vertelt zijn gevolg van twintig belangstellenden over het wonen 'op stand' in het Eindhoven van vroeger.

Kasteel van Eindhoven

De wandeling in het kader van de Nationale Archeologiedagen, die dit weekend plaatsvinden in het kader van de Maand van de Geschiedenis, voert ook langs het Kasteel van Eindhoven, in 1420 gebouwd voor Jan van Schoonvorst, heer van Eindhoven. Hij was heer van nog veel meer en gebruikte het kasteel voor als hij op doorreis was. Alleen de kelder is gebleven, nu staat daar de drankvoorraad van restaurant 't Zusje. 

Eerder stond Van Hoof al naast de Dommel op de Paradijslaan. 'Eene modern en welgetimmerd Heere Huysinge en erve binnen de prochyen van Eyndhoven, staende en gelegen aan den stroom de Rundtgraeff en van agteren aen de rivier de Dommel', zo leert een citaat uit 1546 in het boekje Eindhoven op stand, 900 jaar kastelen, omgrachte hoeven en landhuizen van de AVKP en het Erfgoedhuis.

Voetbaltactiek

Geschiedenis lijkt wel op voetbaltactiek: je gaat het pas zien als je het doorhebt. En als je meer ziet, ga je op zoek naar nóg meer. ,,Dat verzadigt nooit", zegt Tonnie van de Rijdt, voorzitter van de AVKP. ,,Ik wil altijd weten waarom iets geworden is wat het nu is." 

Quote

Ik wil altijd weten waarom iets geworden is wat het nu is.

Tonnie van de Rijdt, voorzitter AVKP

Toch kent niet iedereen die verslaving. Bij de gemeente leeft kennelijk niet de behoefte om de fundamenten van Het Stenen Huis beter zichtbaar te maken, zoals een van de toehoorders van Van Hoof voorstelde. Of om de 'stadscomme', een zware eikenhouten archiefkist uit 1606 met vier gietijzeren sloten waarin ons stadsbestuur de belastinggelden bewaarde, met trots in de hal van het huidige stadhuis te zetten.

Van Hoof zit vol verhalen en moet zich met tegenzin beperken, want stadsarcheoloog Nico Arts wacht het gezelschap op bij klooster Mariënhage. ,,Uit 1628, nadat een eerder klooster uit 1420 in 1581 verwoest werd bij een van de veel voorkomende belegeringen." Nóg eerder, rond het jaar 1100, stond hier het kasteel Die Haghe.

Verrast

Verder weg van de binnenstad staan AVKP-leden bij (voormalige) kastelen in hun gele hesjes te wachten op belangstellenden. ,,We spreken van een kasteel als het gaat om een verdedigbaar huis, omgeven door een gracht", legt Jelle Dekker uit voor kasteel Eckart uit 1800. Destijds gebouwd door de Eindhovense textielfabrikant Smits op een eiland tussen de Dommel en een 'dode gracht', waar eerder al een kasteel had gestaan. Nu biedt Lunetzorg er onderdak aan mensen met een beperking.

Quote

We spreken van een kasteel als het gaat om een verdedig­baar huis, omgeven door een gracht.

Jelle Dekker

Een halve kilometer zuidelijker, ten oosten van het gildehuis Van Catharina Tongelre, spreken AVKP'ers Theo van der Vleuten en John Cleven vooral toevallige passanten aan. ,,Net nog, een mevrouw die hier in de buurt woont en verrast was te horen dat hier ooit kasteel Het Borchsken heeft gestaan", zegt de eerste. Waar precies is trouwens niet helemaal zeker. Dat moet Nico Arts met zijn grondradar nog gaan vaststellen.

3D-bril

Het genoemde boekje beschrijft maar liefst zeventien kastelen en landhuizen binnen de huidige stadsgrenzen. De belangstellende moet wel de waarschuwing van Van de Rijdt ter harte nemen: je krijgt er nooit genoeg van. Gelukkig heeft een AVKP-lid drie jaar tijd uitgetrokken voor twee animatiefilms met een rondleiding door de stad aan de hand van de plattegrond van Jacob van Deventer uit 1560. Een van die films kijk je met een 3D-bril, waarbij je op een koets van de Gestelse Poort via de Catharinakerk naar het Kasteel van Eindhoven wordt gereden. Te zien in het Erfgoedhuis.

In samenwerking met indebuurt Eindhoven