Volledig scherm
Klinisch psycholoog Jan Verhulst wil met zijn nieuwe boek kankerpatiënten handvaten geven om verder te leven. © Fotopersburo van de Meulenhof bv

Psycholoog Jan Verhulst uit Eindhoven: Vermalen en platgeslagen door angst

EINDHOVEN - De diagnose kanker zet een leven op zijn kop door alles verterende angst. De Eindhovense klinisch psycholoog Jan Verhulst (65) maakte het zelf mee. Hij schreef er een 'boek met een missie' over als troost voor bange mensen.

Veertig jaar stond hij als klinisch psycholoog patiënten bij die werden verteerd door onverklaarbare angsten. Hij probeerde hen te laten inzien dat hun gedachten niet rationeel waren, dat ze er anders mee moesten leren omgaan. Maar toen kreeg Jan Verhulst op 63-jarige leeftijd te horen dat hij prostaatkanker had. Vanaf dat moment werd ook hij opgeslokt, vermalen en platgeslagen door angst. ,,Ik wás angst. Van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat. Angst bleek sterker dan ik." Hij schreef er een boek over: Angst na kanker, samen met Coen Völker, verbonden aan het Helen Dowling Instituut en gespecialiseerd in psychologische zorg na kanker.

Het eerste deel is een soms genadeloze analyse van zijn eigen omgang met kanker. Het tweede biedt mede-patiënten de handvaten om verder te leven, want dat lukte Eindhovenaar Verhulst uiteindelijk ook. ,,Het is een boek met een missie", zegt hij. ,,Veel meer dan mijn vorige boeken. Ik schrik van het aantal mensen dat zich groot houdt, maar wordt geterroriseerd door angst."

Bloed

In het voorjaar van 2015 kreeg Verhulst bloed in zijn ontlasting. Hij liet zich onderzoeken. Het bleek geen darmkanker, wel de prostaat. De boodschap kwam keihard binnen. ,,De urologe was heel bot. Ze zei: je hebt kanker. Ik heb altijd heel gezond geleefd, was een sportfreak, niet roken. Maar ik ben direct het ziekenhuis uitgelopen om sigaretten te kopen. Ik ben voor het ziekenhuis gaan roken. Ik stond daar twintig minuten dood te gaan."

Eenmaal thuis pakte hij de telefoon. ,,Ik ben gaan bellen, vier dagen lang. Met ziekenhuizen, universiteiten, studiegenoten. Ik heb heel mijn netwerk ingeschakeld om te ontdekken wie dé autoriteit is op gebied van prostaatkanker. Dat bleken twee artsen, een in Bordeaux en een in Aalst, België. Ik ben een ramp voor de medische stand. Want ik lees wetenschappelijke artikelen, zoek alles uit."

In augustus 2015 ging hij in Aalst onder het mes. De arts maakte gebruik van een Da Vinci operatierobot. Ook dat joeg Verhulst de stuipen op het lijf. Hij beschrijft hoe hij, nog bij kennis op de snijtafel, een apparaat langzaam op zich af zag komen met zeven wiebelende armen, als een beeld uit een sciencefictionfilm.

Angst

De operatie verliep goed, maar met patiënt Verhulst ging het slecht. ,,Ik was drie maanden in shock. Daarna kwam ondraaglijke angst." Als psycholoog wist hij dat angst een signaalfunctie heeft. Maar als mens ging hij er bijna aan onderdoor. ,,Ik had een actief leven, een leuke partner, geen zorgen over geld. Maar in een paar seconden was alles weg. Ik voelde me genaaid. Ik moest als 63-jarige omgaan met dingen waarvan ik dacht: dat komt wel als ik 83 ben. Maar ja, nergens staat geschreven dat Jan Verhulst 83 mag worden."

Zijn patiënten hield hij voor dat angst vaak irrationeel is. ,,Maar het is anders met kanker. Het is irrationeel om te denken: ik ga dit jaar dood. Maar het is even irrationeel om te doen alsof er niets aan de hand is. Niemand kan zeggen dat je bent genezen, er is geen garantie. Een cel kan elk moment denken: kom, ik ga aan de zwier."

Dat elke patiënt dagelijks wordt geconfronteerd met kanker helpt ook niet mee. ,,Je zet de tv aan of leest de krant en kanker komt verschrikkelijk veel voorbij. Je krijgt het elke dag om je oren, je krijgt nooit rust. Kanker zit meer in je hoofd dan in je lichaam."

Dochters

,,Op het dieptepunt zijn mijn dochters mijn redding geweest. Ik was nooit suïcidaal, maar er waren dagen dat ik dacht: als ik morgen niet wakker word is het goed. Maar ik wilde bij mijn meiden zijn, hen zien, vasthouden, bellen. Dat trekt mij er doorheen."

Hij kwam langzaam tot het besef dat het niet zozeer de angst voor de dood was die hem in zijn greep hield, maar de angst om te moeten leven met angst. Dat bracht wat ruimte in zijn hoofd voor mooie dingen. De geboorte van zijn eerste kleinkind, een jongen, bijna een jaar geleden. Het bijwonen van een pianorecital van zijn dochter. ,,Dan weet je: dit maak ik nog mee, dit nemen ze mij niet meer af. Er staat een vergrootglas op je gevoelens. Erg is meteen heel erg. Maar sommige dingen zijn ook veel mooier, de beleving is intenser."

Meditatie helpt hem. ,,Elke dag vijf minuten realiseren dat elk mens ooit zal sterven. Als ik de uitslag krijg van een controle, ben ik verschrikkelijk bang, dan sta ik strak van de angst. Maar dat zie je niet aan mij. Dankzij meditatie kan ik boven mijzelf hangen. Ik heb op zo'n moment graag iemand bij mij. Blijf erover praten, zeg dat je bang bent. Dan gaat de angst niet weg, maar het wordt wel minder."

Angst na kanker, Jan Verhulst en Coen Völker. Uitgeverij Lannoo, ISBN 978 94 014 46877

In samenwerking met indebuurt Eindhoven