Volledig scherm
Advertentie, zoals die in 1944 verscheen in de dagbladen. archief Kees Nijsen

Radio Herrijzend Nederland, stem van het bevrijde zuiden

Eindhovenaar Kees Nijsen (83) is een van de weinigen die nog kunnen vertellen over Radio Omroep Herrijzend Nederland.

Op 3 oktober 1944 ging de bevrijdingsomroep de lucht in vanuit Eindhoven.

Gedurende de oorlog was op het NatLab bij Philips in Eindhoven in het diepste geheim gewerkt aan een 1400 kilowatt radiozender. Cornelis Gehrels, die ook deelnam aan het verzet, had daar de leiding over.

De Duitsers, die toezicht hielden op de productie bij Philips tijdens de oorlog, moeten de installatie wel hebben gezien. Maar zij werden in de waan gebracht dat het een apparaat was om zendbuizen te testen.

De zender werd nooit ontdekt. "Ook niet op 6 september 1944, Dolle Dinsdag, toen de Duitsers wegvluchtten naar aanleiding van het gerucht dat Breda al bevrijd was. Bijna was er toen een antenne geplaatst. Gelukkig net niet, want Duitse officieren kwamen in de haast terug om alles van waarde weg te roven en mee te nemen naar de Heimat. De zender lieten ze ongemoeid", vertelt Kees Nijsen.

Kees Nijsen, telg uit een Philips-familie, woonde in de buurt van het Philips Ontspanningsgebouw.

"Ik was daar kind aan huis. Toen ik hoorde dat er met radio werd geëxperimenteerd, had ik het gevoel dat ik daar bij moest zijn."

Hij wordt aangenomen als jongste kracht en wordt vooral ingezet voor technische klussen. Maar hij maakt ook deel uit van een reportageteam met reporter Sjoerd de Vrij dat tegen de Kerst naar Bastogne vertrekt om het Ardennenoffensief te verslaan.

"We zijn er maar twee en een halve dag geweest. Het was niet te doen. De geluidsopnamen die we er maakten bleken niet geschikt voor uitzending, omdat de kwaliteit te slecht was. De geluidsopnamen werden direct op een plaat gezet. Maar omdat de wagen zo hobbbelde en onze vingers stijf bevroren waren kwam er niet veel van de opnamen terecht. Toen we weer terug waren heb ik aan één stuk door 24 uur geslapen."

Nijsen maakt zich ook verdienstelijk als invaller nieuwslezer en schrijft hoorspelletjes voor de afdeling geestelijk leven, waar ook pater Leopold Verhagen werkt.

De nieuwsdienst wordt geleid door Joop Landré, toentertijd perschef van Philips, die later de Tros zou oprichten.

Met Landré worden ook anderen van de Philips Persdienst bij de bevrijdingsomroep betrokken.

Arie Kleywegt en Netty Rosenfeld die beiden later bij de VPRO terechtkomen werkten ook bij Herrijzend Nederland.

"Netty Rosenfeld had hier ondergedoken gezeten. Zij was een mooie meid en had een prachtige radiostem. Ze kon ook heel goed zingen. Ze heeft hier met diverse bands nog opgetreden onder de naam Netty van Doorn", herinnert Nijsen zich nog.

Herrijzend Nederland was de tegenhanger van de door NSB'r Blokzijl geleide gelijkgeschakelde omroep in Hilversum.

"Wij vroegen ons af, of zij daar in Hilversum ons ook beluisterden. Om dat te testen hebben we een keer een fake-bericht uitgezonden. En ja hoor. Diezelfde avond nog hield Blokzijl een tirade naar aanleiding van het 'nieuws' dat wij hadden uitgezonden."

"Herrijzend Nederland was één grote jongensdroom", zou Nijsen later optekenen uit de mond van Arie Kleywegt.

Maar begin 1946 was de jongensdroom voorbij. De Eindhovense omroep was kort na de bevrijding al verhuisd naar Hilversum en betrok daar de studio's van de voormalige 'vijand'.

Het hoofd van Herrijzend Nederland, Henk van den Broek, de vader van de latere minister Hans van den Broek, kreeg van de regering opdracht om het oude vooroorlogse bestel waar AVRO, VARA, KRO en NCRV de dienst uitmaakten te hervormen. Maar AVRO-baas Willem Vogt versperde Van den Broek de toegang tot de studio's. Hij kwam er niet in. En zo kwam er van het plan om naar evenbeeld van de Britse BBC in Nederland een nationale omroep te stichten niets terecht.

Ruim een half jaar was Eindhoven radiostad geweest, de stem van het bevrijde zuiden en de hoop van het bezette noorden.

Beluister hier originele geluidsfragmenten

Volledig scherm
Kees Nijsen, 15 sept. 2010. foto Jean Pierre Reijnen
Volledig scherm
Siep Numann (links) en P. Roosch op de redactie van Herrijzend Nederland. archief Kees Nijsen
Volledig scherm
Het mengpaneel in de studio van Herrijzend Nederland. Op de achtergrond Wim de Nooy. De dame op de voorgrond is onbekend. archief Kees Nijsen
Volledig scherm
Radio Herrijzend Nederland. Zittend Antoon Coolen; staand Kees Middelhoff. archief Kees Nijsen
Volledig scherm
Selecteren van grammofoonplaten. Op de voorgrond Tonny Schifferstein. archief Kees Nijsen
Volledig scherm
Kees Nijsen achter de Electrovoice microfoon in Makassar (Celebes), eind jaren veertig. Nijsen werkte toen voor het Strijdkrachtenprogramma in Nederlands-Indië. archief Kees Nijsen
ED gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement

In samenwerking met indebuurt Eindhoven