In de bouw zijn verhoudingsgewijs veel zelfstandigen werkzaam.
Volledig scherm
In de bouw zijn verhoudingsgewijs veel zelfstandigen werkzaam. © Nederlandse Freelancers

Roep tweedeling op de arbeidsmarkt een halt toe

OpinieHet vast contract moet weer de norm worden. Het rapport van de commissie Borstlap geeft daartoe een goede aanzet volgens Henk van Rees, oud-bestuurder van de FNV.

De analyse van de arbeidsmarkt door de commissie Borstlap laat aan duidelijkheid niets te wensen over. In het rapport 'In wat voor land willen wij werken?' schetst Borstlap grote tegenstellingen in onze samenleving, vooral als gevolg van de doorgeschoten flexibilisering. Maar liefst vier op de tien mensen zijn flexwerker of zzp'er. Dat zijn 2 miljoen flexwerkers en 1,1 miljoen zzp'ers.

Het leven van flexwerkers kent vele onzekerheden. Zij zijn niet beschermd tegen ontslag of ziekte, krijgen een lager loon en minder toegang tot scholing, lopen een veel groter risico om werkloos te worden, kunnen vaak geen huis kopen of durven geen gezin te stichten. Flexwerk komt ook het meest voor bij lager betaalde beroepen en aan de onderkant van de arbeidsmarkt. De toenemende ongelijkheid tussen flexibele en vaste krachten is niet alleen hartstikke onrechtvaardig, maar ook schadelijk voor de economie.

Er is een wildgroei ontstaan van alle mogelijke flexibele contracten, variërend van uitzendwerk, nul-urencontracten, tijdelijke contracten, payrolling tot detachering. Ook de positie van vaste krachten wordt ondermijnd door het alsmaar meer inschakelen van zzp'ers. Zo hebben zzp'ers duizenden euro's belastingvoordeel ten gevolge van de zelfstandigenaftrek en de MKB-winstvrijstelling. Anderzijds zijn ontzettend veel zzp'ers niet verzekerd tegen arbeidsongeschiktheid en bouwen zij geen pensioen op. Dat leidt tot oneerlijke concurrentie, omdat de vaste krachten daardoor wel zo'n 40 procent duurder kunnen zijn dan zzp'ers. Dit valt de individuele zzp'er niet kwalijk te nemen. Het leidt evenwel tot het maatschappelijk ongewenste effect dat het aantal werkenden dat gewoon belasting betaalt, afneemt. En als we dan dezelfde collectieve voorzieningen willen handhaven, zoals voldoende onderwijzers en verzorgenden, zullen de belastingen omhoog moeten. Ook zien we dat bijvoorbeeld leraren stoppen met hun dienstverband om zich vervolgens als zzp'er aan te melden, om er dan duizenden euro's per jaar op vooruit te gaan vanwege de fiscale voordelen. Echt een foute fiscale prikkel.

Vastgesteld moet worden dat deze volstrekt uit de hand gelopen flexibilisering geen natuurverschijnsel is of economisch noodzakelijkheid of een gevolg van technologische ontwikkelingen. Nee, het is een rechtstreeks gevolg van het overheidsbeleid van de afgelopen jaren, waar werkgevers handig op ingespeeld hebben.

Nederland is kampioen flexwerk in Europa. De vakbeweging hamert al jaren op deze negatieve ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en geeft bij cao-onderhandelingen ook grote prioriteit aan het afspraken maken over minder flexibele contracten.

Borstlap kiest principieel voor gelijke behandeling van alle werkenden en gaat voor duurzame arbeidsrelaties. In mijn woorden gezegd: het vaste contract moet weer de norm worden. Het verschil tussen flexkrachten, zelfstandigen en vaste werknemers moet verdwijnen. Ofwel de belasting op arbeid moet voor iedereen gelijk zijn. Dus afschaffing van de fiscale voordelen voor de zzp'ers. Uitzendwerk mag maximaal een half jaar duren en alleen bij vervanging van ziekte of bij een productiepiek. De inhuur van flexkrachten moet duurder worden voor werkgevers door hogere premies, verhoging van het minimumloon voor flexwerkers of invoering van een flextoeslag bovenop het salaris.

Ook wordt voor alle werkenden een verplichte collectieve verzekering bij arbeidsongeschiktheid bepleit. Heel veel zzp'ers hebben nu geen arbeidsongeschiktheidsverzekering, omdat ze die niet kunnen betalen of denken op korte termijn niet ziek te zullen worden. En als het dan misgaat, komt de rekening toch weer via de bijstand bij de samenleving terecht.

Natuurlijk valt er ook wat af te dingen op sommige voorstellen van Borstlap. Enerzijds pakt hij de externe flexibilisering stevig aan, maar tegelijkertijd wil hij de rechten van de vaste krachten fors afbreken en de interne flexibilisering flink vergroten. Met het invoeren van deeltijdontslag bij minder werk verklaart hij de werknemers vogelvrij. Maar ook mogen de werkgevers de functie, de werklocatie en de werktijden aanpassen wegens bedrijfseconomische omstandigheden. En een ontslagaanvraag vanwege disfunctioneren moet de rechter altijd toekennen. Hij kan alleen een boete uitdelen als dit onredelijk is. Enkele bruggen te ver lijkt mij. Anderzijds zou het goed zijn als de vakbeweging wil meedenken over hoe werknemers wendbaarder kunnen worden in een vast dienstverband. Welke voorwaarden je kunt stellen aan flexibele inzetbaarheid met meer zeggenschap voor de werknemers.

De bal ligt nu om te beginnen bij politiek Den Haag. Het fundamenteel aanpakken van de tweedeling op de arbeidsmarkt is mijns inziens een van de grote sociale kwesties van deze tijd. Vluchten kan niet meer!

In samenwerking met indebuurt Eindhoven