Volledig scherm
Manager Ton Schuurmans van Enexis. © Jean Pierre Reijnen/Fotomeulenhof

Ton Schuurmans van Enexis over de grenzen van het energienet: ‘Nu ben ik vooral bezig om mensen weer van het aardgas af te krijgen’

InterviewHet leek cynisch, het bericht dat de overgang naar schone energie zo snel gaat dat het elektriciteitsnetwerk in Noord-Nederland het niet aankan. Enexis is zowel daar als in Zuidoost-Brabant beheerder van het stroomnet. Is de capaciteit hier wel toereikend? 

‘Dertig jaar werk ik voor Enexis Netbeheer en zijn voorgangers, vooral om mensen aan te sluiten aan het aardgas. Nu ben ik vooral bezig om ze er weer af te krijgen.” Ton Schuurmans, manager bij netwerkbeheerder Enexis, zegt het aan het einde van het interview. Het is de kern van de zaak: ook Enexis gaat mee in de energietransitie. Waar vroeger alleen het goed beheren van gas- en stroomleidingennetwerk het doel was, is er nu een tweede doelstelling: het versnellen van de overgang naar schone energie om de CO2-uitstoot fors terug te dringen. 

,,Vroeger ging het er alleen over of ons netwerk in orde was, zodat de industrie kon blijven draaien en het licht bleef branden. We waren eigenlijk onzichtbaar en dat was goed. Natuurlijk willen we de excellente netwerkbeheerder blijven. Maar we willen ook ruimte maken voor de energietransitie en de ontwikkelingen rond het Klimaatakkoord mee aanjagen. Want we staan wel aan de vooravond van de grote verbouwing van Nederland”, aldus  Schuurmans. Duurzaam energie opwekken en die vervolgens zo min mogelijk gebruiken, daar gaat het volgens hem vooral om. 

IJskast

En toen was er ineens dat bericht uit Noord-Nederland, dat haaks leek te staan op alle groene ambities. Rond Stadskanaal en Emmen bleek het netwerk van Enexis niet op tijd aangepast voor de vele zonneparken die in hoog tempo op goedkope landbouwgrond werden aangelegd. De capaciteit van het netwerk bleek niet toereikend om al die stroom op te vangen. Gevolg: projecten met zonnepanelen, bijvoorbeeld van een voetbalclub, gaan in de ijskast. De kabels kunnen het niet aan. Het lijkt cynisch: eindelijk groei in de duurzame energie in Nederland en dan blijkt Enexis te laat met het opwaarderen van zijn netwerk.  

Quote

Wij kunnen niet overal lukraak zwaardere kabels leggen

Ton Schuurmans, Manager netwerkbeheerder Enexis

Schuurmans: ,,In het noorden ligt een adequaat netwerk, bedoeld voor een niet zo dicht bewoond, agrarisch gebied. We konden gewoon niet alle ontwikkelingen zien aankomen. Een voorbeeld: inwoners van een dorp in Groningen dat schade had van de aardbevingen, kregen ieder 3000 euro schadevergoeding. Ze staken dat geld massaal in zonnepanelen. En projectontwikkelaars leggen massaal zonnepanelen op goedkope akkerbouwgrond. Dat heeft de capaciteit van een kleine energiecentrale. Daarbij was er onvoldoende regie bij gemeenten  en de provincie.” De ondernemers verwijt hij niets. ,,Zij maken gebruik van de subsidieregelingen die er zijn. Dat is ook de bedoeling. Maar wij kunnen niet overal lukraak zwaardere kabels leggen. We investeren wel met maatschappelijk geld. Van onze toezichthouder mogen we pas echt geld uitgeven als er ook zekerheid is dat dat nodig is. En verder anticiperen we zoveel mogelijk op wat komen gaat. Daar steken we al jaren vele miljoenen in.”

Procedures

,,Maar”, vervolgt Schuurmans, ,,het duurt ook lang voordat we echt de schop in de grond kunnen steken. Voor een grote aansluiting zoals bij het zonnepark Welschap  bij het vliegveld duurt dat misschien een jaar, maar als er nieuwe transformatorstations nodig zijn, praten we al over drie jaar. En als er zelfs iets moet gebeuren aan het hoogspanningsnet, kom je al gauw op procedures van zeven tot dertien jaar uit. Daar moeten we wel met z’n allen begrip voor hebben.” Dat er ook aan het hoogspanningsnet, landelijk in beheer bij Tennet, iets moet gebeuren is duidelijk. Begin dit jaar kregen de gemeenten in het Land van Cuijk, rond Boxmeer, te horen dat  het hoogspanningsnet in de regio nieuwe zonneparken niet meer aankan. 

Schuurmans benadrukt dat er geen problemen zijn voor individuele huiseigenaren die zonnepanelen leggen en stroom terugleveren. En in Brabant, en zeker in het zuidoosten van de provincie, is het netwerk veel robuuster en zijn de kabels dikker. ,,Zelfs grote zonneparken als Welschap, Budel en Deurne kunnen zonder problemen aangesloten worden. Al kent het netwerk ook hier zijn grenzen. Via de Metropool Regio Eindhoven werken we goed samen met alle gemeenten, bijvoorbeeld aan een regionale energiestrategie. We spreken daarin af hoe gemeenten elkaar onderling kunnen helpen. Je zou de restwarmte van een bedrijf aan de rand van Eindhoven in een dorp kunnen gebruiken. Of de warmte die je via geothermie uit de bodem haalt van twee tot vier kilometer diepte gebruiken voor de stadsverwarming. Daar wordt nu onderzoek naar gedaan omdat er ook risico’s zijn van boren op een breuklijn in de bodem. Het moet hier geen tweede Groningen worden.”

,,Door dat overleg in de regio’s hebben wij de meeste plannen en ontwikkelingen wel in beeld. Die staan op een lijst en als ze een zekerheid worden, kunnen wij daarop investeren, dat is geen probleem”, aldus Schuurmans. Als voorbeeld noemt hij het idee om op bedrijventerrein De Hurk in Eindhoven zonnepanelen op veel daken te gaan leggen. ,,Dat hebben we in het vizier. Als het plan concreter wordt, kunnen wij investeren.”

Volledig scherm
Ton Schuurmans van Enexis. © Jean Pierre Reijnen

Aardgasloos

Ook zitten mensen van Enexis om tafel nu gemeenten volop plannen maken om woningen van het aardgas af te halen de komende decennia. In Eindhoven wordt bijvoorbeeld elke week door allerlei partijen gebrainstormd over ’t Ven, de eerste aardgasloze wijk met bestaande woningen. Hier moet nog dit jaar een plan komen voor hoe de wijk van het aardgas af kan. ,,Belangrijk daarbij is dat we de burger meenemen bij het aardgasvrij maken. Maar nog is dat te vroeg, eerst moet je een plan hebben dat je kunt voorleggen.”

Daar speelt Enexis ook een belangrijke rol bij. Een voorbeeld: woningcorporatie ‘Thuis wil alle huurders, te beginnen in ’t Ven, ervan overtuigen dat ze in ieder geval aardgasvrij moeten koken, bij voorkeur op een inductieplaat. Maar dat vergt een fikse uitbreiding van het elektriciteitsnet, want rond etenstijd zorgen de stroomslurpers voor een enorme piekbelasting. En dan hebben we het nog niet over een woning die helemaal elektrisch wordt verwarmd. Dat probleem komt op het bordje bij Schuurmans te liggen. ,,En wij zijn erbij betrokken dus we bereiden ons voor om het netwerk aan te passen.”  

Hoe groot die ingreep in ’t Ven en elders zal zijn en welke bedragen daar dan mee gemoeid zijn, kan Schuurmans nog niet zeggen. Dat hangt nauw samen met de keuzes die gemaakt worden. Voor elke wijk geldt grofweg dat er verschillende opties zijn: een buurt gaat ‘all electric;, vooral bedoeld voor nieuwbouw en jonge woningen die goed te isoleren zijn, of er komt een warmtenet te liggen dat huizen verwarmt. Maar Enexis houdt er nog terdege rekening mee dat ook aardgas nog jaren een rol zal spelen in bijvoorbeeld oudere woningen, in combinatie met een hybride warmtepomp. ,, Dan bereik je toch ook een flinke energiebesparing van 70 procent.”

Winter

,,Heel Nederland elektrisch verwarmen, dat gaan we nog niet redden. Ons klimaat is er niet naar. We moeten de winter overbruggen, als de zon minder schijnt. Je wilt het toch comfortabel hebben in je woning. Daarom zal de eerste fase nog een hybride tijdperk zijn.”

Ook opslag in elektrische auto’s die als rijdende accu gebruikt worden, is volgens hem een klein deel van de oplossing. Op Strijp-S wordt daar nu mee geëxperimenteerd: de accu wordt weer ontladen als de auto thuis staat en niet hoeft te rijden. ,,Maar zelfs het opslaan van opgewekte stroom voor een etmaal is al lastig, laat staan voor een seizoen.”

Dat is ook een van de redenen dat Enexis nog steeds oude gasleidingen vervangt. In 2023 moet de al decennia durende vervanging door kunststof, klaar zijn. ,,Dat heeft vooral ook met veiligheid te maken. De oude materialen worden na verloop van tijd bros.” 

Een andere reden voor die investeringen in het ‘oude’ netwerk is dat de nieuwe leidingen ook geschikt zijn voor het transport van zogenaamd groen gas. Dat is een verzamelnaam voor gas dat bij de verwerking geen CO2 produceert, zoals biogas (uit vuilnisbelten of het verwerken van bermgras, etensresten en dergelijke) of waterstofgas. ,,We spreken ook nadrukkelijk van aardgasloze wijken. Want de leidingen die we de afgelopen decennia hebben aangelegd, zijn ook geschikt voor dat groene gas, daar hoef je niks voor aan te passen. Waterstofgas is nog in ontwikkeling. Het rendement is nu nog niet interessant, omdat je veel energie verliest bij het omzetten van (duurzaam opgewekte) elektriciteit in waterstof. Maar dat kan het wel worden. Alles bij elkaar zou het raar zijn als je deze topinfrastructuur niet zou blijven gebruiken als dat kan. Er ligt toch een vermogen in de grond.”

Quote

De leidingen die we de afgelopen decennia hebben aangelegd, zijn ook geschikt voor dat groene gas, daar hoef je niks voor aan te passen.

Ton Schuurmans, Manager netwerkbeheerder Enexis

,,Al met al is het zaak dat we per wijk en voor heel Nederland verantwoorde keuzes maken en zorgen dat we iedereen meekrijgen zodat we Nederland de winter doorhelpen. De discussie over wie dat moet betalen - waar nu landelijk de focus op ligt - is aan de politiek. En de taak om particuliere woningeigenaren te adviseren over bijvoorbeeld de installatie van een warmtepomp, die laten we aan de markt over.”

Enexis groep

- Verzorgingsgebied: Zo’n 150 gemeenten in Brabant, Limburg, Overijssel, Drente (deels alleen elektriciteit) en Groningen.
- Aansluitingen gas: 2,31 miljoen
- Aansluitingen elektriciteit: 2,78 miljoen
- Woningen met zonnepanelen februari 2019: meer dan 300.000
- Kilometer gasleiding: 46.400
- Kilometer elektriciteitsleiding: 139.100
- Stroomtransport: 34.590 gigawatt
- Gastransport: 6,2 miljard kuub
- Investeringen: 423 miljoen (177 miljoen in gasnet, 246 miljoen in elektriciteitsnet)
- Medewerkers: 4.332

Dit betreft cijfers uit het jaarverslag 2017. 

In samenwerking met indebuurt Eindhoven