Volledig scherm
In het stadhuis van Eindhoven staat men voor moeilijke opgaven.

Ambtelijk apparaat moet swingen

OPINIEDe auteur van dit artikel, Paul Henkemans, is eigenaar van Paul Henkemans Mens & Omgeving en kandidaat-raadslid voor de VVD in Eindhoven.

Dat de gemeente Eindhoven financieel uit de bocht vliegt, is grotendeels terug te voeren op een slecht functionerend ambtelijk apparaat. Het gevolg is een dramatische begroting voor 2018.

Financieel uit de bocht

Wie in de afgelopen maanden een beetje de Eindhovense politiek heeft gevolgd, heeft vooral vernomen dat het huidige - groen en links georiënteerde - college van burgemeester en wethouders financieel uit de bocht is gevlogen in het sociale domein.

WIJeindhoven, als nieuwe centrale organisatie voor het regelen van zorg, heeft veel meer hulpvragen binnengekregen en toegekend dan was verwacht. Dat had nare gevolgen voor de uitgaven, omdat de gemeente garant staat voor de betaling van de via WIJeindhoven ingediende declaraties.

Declaraties van de zorginstellingen waarmee WIJeindhoven contracten heeft afgesloten. Contracten die erg lucratief bleken te zijn voor die dienstverleners. Daarover is inmiddels genoeg geschreven.

Er zijn veel vragen gesteld in de raad, maar op de echte vraag is onvoldoende doorgevraagd: Hoe kon de gemeente zo slordig dan wel naïef zijn om een 'wurgconstructie' aan te gaan?

Slecht werkend gemeentelijk apparaat

Dat is jammer, omdat de echte oorzaak ligt in een niet goed en op onderdelen zelfs slecht werkend gemeentelijk apparaat. Objectief bekeken kon het huidige college niet anders dan 'financieel uit de bocht vliegen' met zijn sterk sociaal gerichte programma. Waar idealisme absoluut nodig is, moet ook realisme in beeld zijn. Die koppeling ontbrak. De gemeentelijke organisatie is onvoldoende in staat gebleken om het beleid ook financieel in beeld te brengen. En dat geldt niet alleen voor het sociale domein, maar evenzo voor veel andere begrotingsonderdelen. Daar ligt het alles overheersende probleem waarmee ook een nieuw college te maken krijgt.

Bij de gemeente Tilburg heb ik jarenlang gewerkt als adviseur duurzaam bouwen en later adviseur duurzame stedenbouw. Het interessante was daarbij het organisatiemodel van meten=weten=(bij-)sturen. Toen de grote bezuinigingsopgave, opgelegd door Den Haag, daar uitgevoerd moest worden, was de gemeente al behoorlijk goed georganiseerd rondom het zogenaamde 'Tilburg-model' van financiële verantwoording. Ook landelijk bekend om zijn doeltreffendheid.

Als iets goed loopt, is het extra lastig om een rigoureuze bezuiniging tot stand te brengen als de kwaliteit van het werk niet aangetast mag worden en waar mogelijk zelfs verbeterd moet worden. Tilburg heeft dat laatste toch als uitgangspunt genomen en het ouderwetse verticale denken met een sectorenstructuur vervangen door een moderne horizontale afdelingenstructuur.

Daardoor werd de organisatie heel plat, met drie lagen: directie, afdelingshoofden en werkvloer. De hele structuur is gericht op heldere communicatie. Daarvoor is een goede basis aanwezig van geaccepteerde meetmethodieken om doel, middelen en resultaten continue in beeld te brengen. Men weet gewoon waar men aan toe is in Tilburg.

Reorganisatie

Helaas is een dergelijke systematiek niet het geval in mijn eigen Eindhoven. Onder de vorige gemeentesecretaris is er een reorganisatie geweest die nu heeft geleid tot de dramatische begroting voor 2018. In onze stad weten we onvoldoende waar het op uitdraait. Oorzaak is het nog ontbreken van een effectief integraal systeem om duidelijk te maken welke gevolgen beoogd beleid heeft via een heldere koppeling van prestaties en kosten.

Bewust zeg ik 'nog', omdat ik ervan overtuigd ben dat de 2.000 mensen die bij de gemeente werken, in staat zijn om hun organisatie om te vormen tot een krachtig geheel dat de nieuwe taken aankan in de sterk veranderende samenleving. De gemeente moet een optimaal functionerende organisatie worden die de dynamiek van de samenleving ondersteunt en waar nodig van kaders voorziet.

Eindhoven en de regio zijn 'hot' vanwege geweldige ondernemingssuccessen. Ik ben ervan overtuigd dat er ook een 'swingend' ambtelijk apparaat kan ontstaan. De basisvoorwaarden daarvan zijn openheid, nieuwsgierigheid, zorgzaamheid, kennis, ervaring, verantwoordelijkheid en ambitie. Daarmee kan het publieke domein laten zien dat zij een 'onderneming' is van en voor alle burgers.

Om dat te bereiken zal er na de komende verkiezingen in 2018 een raad moeten komen die het college én de nieuwe gemeentesecretaris (afkomstig uit Tilburg) niet alleen de opdracht geeft om de gemeentelijke organisatie doelmatig te maken, maar ook wil helpen om dat te verwezenlijken.

De grote opgave voor de komende vier jaar is niet, vanwege de grote tekorten, domweg te bezuinigen, maar vooral te regelen dat de top weet van de basis en de basis van de top. De vraag van boven 'Lukt het een beetje met de uitvoering?' continu combineren met de vraag van onderaf 'Is dit wat jullie willen (weten)?' Daar gaat het om!

Dat is een uitdaging die enkel waar gemaakt kan worden door het benutten van geschikte technieken. Die zullen een stroom van noodzakelijke gegevens op gang brengen: actueel, juist en toepasbaar. Vanuit de samenhang van deze data zal vervolgens laagdrempelig via de moderne media gecommuniceerd moeten worden met de burger. Deze zal daardoor sterker betrokken raken bij het functioneren van de stad. Pas dan is Eindhoven als samenleving echt hot en hebben we ons eigen 'Eindhoven Model'!

ED gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement