Volledig scherm
Kate Raworth bedacht het beeld van de 'Donut Economie'. © RV

De economie als donut: Je kunt een kapotte spijkerbroek ook repareren

OpinieDe auteur van dit artikel, Ingeborg van de Bold, vindt dat de donut als metafoor geldt voor de verantwoorde economie: de buitenkant geeft de grenzen van de groei aan, in het gat heerst gebrek.

Zo uitbundig roze aan je ogen dat je de suiker al in je mond proeft. Het bericht dat een grote Amerikaanse keten met haar donuts dit voorjaar naar Eindhoven komt, haalde het nieuws. Ondertussen leidde het beeld van de roze donut in traditionele en sociale media echter ook een heel ander leven. De donut als verbeelding van de Donut Economie, een metafoor die econoom Kate Raworth bedacht voor verantwoorde grenzen van de economie. Het was moeilijk te missen.

Achtergrondartikelen wisselden zich af met columns van economen die vooral betoogden dat de theorie van Raworth of niet klopte of niet nieuw was. Maar ondertussen gingen haar filmpjes met tekeningen op een schoolbord het internet over. Het eenvoudige beeld van de donut blijkt mensen aan te spreken.

Gebrek

Voor wie het toch gemist heeft: een verantwoorde economie beweegt zich binnen de grenzen van de donut, daar waar het zoet zit. De buitenrand van de donut geeft de grenzen aan van de draagkracht van de aarde, de ecologische grenzen van economische groei. En het gat in de donut is het gebied waar gebrek heerst, bijvoorbeeld aan voedsel, water, onderwijs of werk, uit deze binnencirkel moeten wij ook wegblijven.

VPRO Tegenlicht wijdde een uitzending aan de Donut Economie, waarin Kate Raworth haar metaforen uitbeeldde en televisiebeelden van misstanden te zien kreeg, vooral uit de spijkerbroekenindustrie.

Beelden raken. Door de ogen van Raworth zag ik een jongen van een jaar of vijftien aan een productieband staan, in een land waar onze spijkerbroeken worden gemaakt. Zijn enige taak was om af en toe om met zijn hand bobbels uit de stof te strijken zodat die gladjes door de machine bleef lopen. Geen moeilijke taak, geen haastwerk. Maar wat betekent het als je dit moet doen zonder te kunnen slapen, uren en uren lang? De camera bleef bij de jongen, bijna onbarmhartig voor de kijker, minuten lang. Ik zag hoe de ogen van de jongen langzaam dichtvielen. En weer open gingen. En dicht. Het zou een vertederend beeld kunnen zijn, precies dat intieme moment tussen waken en slapen gevangen in de camera, een kleine dreumes die vecht tegen de slaap. Maar deze jongen is vijftien. Zijn steeds dichtvallende ogen een knipperend beeld van zijn onbarmhartig lange werkuren. Om voor mij een spijkerbroek te maken.

Kracht

Beelden raken. Ik geloof in de kracht van verhalen. Verhalen die verbeeldingskracht aanslingeren. Volgens Rorty, een filosoof uit onze tijd, zijn verhalen eigenlijk het enige dat wij nodig hebben voor bedrijfsethiek. Door verhalen van de andere kant van de wereld tot ons door te laten dringen, in woord of beeld, vergroten wij volgens Rorty onze morele verbeeldingskracht en wordt de kring van mensen die wij een warm hart toedragen steeds groter. Dat klinkt goed. Maar ik denk dat meer nodig is dan verhalen.

Meer nog dan verhalen heb ik misschien wel die ander nodig die mij aanspreekt, die mij een spiegel voorhoudt dat het anders kan. Zo ging ik niet zo heel lang geleden op zoek naar een nieuwe spijkerbroek. Als vervanging van mijn broeken waar inmiddels steeds groter wordende gaten in aan het vallen waren. Ik kwam terecht in een kledingwinkel die zowel ecologisch als sociaal duurzaam wil zijn. En daar kreeg ik een lesje in duurzaamheid. De eigenaar zei: 'Je kunt ze ook laten repareren, die gaten'. Niet alles wat stuk is, hoeft weg. En toen was er toch weer een verhaal. Een verhaal van een spijkerbroekenverkoper met een duurzaam hart.

Tegenlicht Meet Up

Geïnspireerd op de VPRO Tegenlicht-documentaire over de Donut Economie is er woensdag 14 februari een Tegenlicht Meet Up 040 in het Designhuis in Eindhoven. Aanmelden kan op de website.

ED gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement