Volledig scherm
Minister Schouten presenteerde haar visie op een biologisch-dynamisch boerenbedrijf. © ANP

Landbouw: Tijd voor kleinschaligheid

OpinieDe auteur van dit artikel is Ruud Thelosen uit Waalre. Hij is docent technische bedrijfskunde aan de Fontys Hogeschool. Minister Carola Schouten stelde de biologisch-dynamische landbouw terecht als voorbeeld.

Landbouwminister Carola Schouten heeft in september haar nieuwe landbouwvisie gepresenteerd. Het ED heeft een aantal uitgangspunten besproken in een interview met haar. ,,We moeten weer terug naar oude boerenwijsheid", is haar motto nu.

Toen waren landbouw en veeteelt nog kleinschalig, dus nauwelijks kapitaalintensief. Er waren veelal 'gemengde' bedrijven. Bij een gemengd bedrijf moet je denken aan een combinatie van akkerbouw en veeteeltactiviteiten onder een dak. De schaal is zodanig uitgebalanceerd, dat de voeding voor de dieren afkomstig is van de eigen boerderij en omgekeerd de mest en compost gebruikt worden om de grond te revitaliseren. In het ideale geval is het een gesloten kringloop, zonder invoer van externe bronnen zoals geïmporteerde voedingstoffen, kunstmest en onkruid- en ongedierte-verdelgingsmiddelen. Deze traditionele landbouw veranderde rigoureus door de introductie van kunstmest en kapitaalsinvesteringen, waardoor de intensieve landbouw en veeteelt zijn ontstaan. Specialisatie en schaalvergroting waren alom gepredikte idealen. Dit maakte de sector zeer eenzijdig en risicogevoelig. De meeste dieren- en soms plantenziektes namen tegelijkertijd een enorme vlucht. Denk aan gekkekoeienziekte, mond- en-klauwzeer bij runderen, Q-koorts bij geiten, varkenspest en salmonellabesmettingen. Nu zijn de huidige regering en ook het ministerie van Landbouw bereid om te erkennen dat deze ontwikkeling desastreus is geweest en dat we een totale omslag moeten maken naar een sector die het milieu geen schade toebrengt en juist bijdraagt aan volksgezondheid en dierenwelzijn.

Niet naïef

Is dit een oproep voor een terug naar het verleden? Naar 'vroeger', toen alles nog goed was? Is dat niet al te naïef? Carola Schouten van de ChristenUnie is zelf afkomstig uit een boerenfamilie en is goed geïnformeerd. Ze heeft veel partijen geraadpleegd voordat zij met deze nieuwe visie kwam. De plek die ze koos voor haar presentatie is niet willekeurig gekozen. Nee, dat was doelbewust bij het biologisch-dynamische (BD) boerenbedrijf Hoeve Biesland van Jan Duindam in Delfgauw.

Deze vernieuwende methode danken we aan de grondlegger van de antroposofie, Rudolf Steiner, die aan het eind van zijn productieve leven in 1924 een landbouwcursus gaf. Het was in de tijd van de opkomst van de kunstmest en men wilde Steiner om advies vragen. De cursus omvat een gedegen inzicht in samenhang van aarde, kosmos en de invloeden van planeten, maar ook heel praktisch de toepassing van preparaten, zoals van eikenschors, brandnetels, paardenbloemen en kiezel. Al in 1926 gingen in Nederland boeren deze methode praktiseren. Inmiddels zijn er meer dan honderd erkende BD-bedrijven. Deze gemengde, kleinschalige landbouwmethode is heilzaam en gezond voor alle betrokkenen. Zij is evidence-proof en een echt alternatief. Internationaal beroemd is 't succesvolle Sekem in Egypte.

De overheid kan deze bedrijven meteen helpen door bijvoorbeeld de btw flink te verlagen ten opzichte van gangbare bedrijven of juist omschakelingssubsidies te verlenen. BD-producten zijn nu nog duurder dan gangbare producten, heeft BD-handelsorganisatie Econosta laten onderzoeken. Maar dat komt eigenlijk omdat in gangbare bedrijven niet alle kosten van milieuschade en schade aan gezondheid worden meegerekend.

Een beetje teleurstellend is de agenda van minister Schouten wel. Ze gaat pas volgend jaar in gesprek met de sector om afspraken te maken. Alweer polderen en convenanten afsluiten? Kunnen milieu en volksgezondheid dan ook meepraten? Is het niet al vijf óver twaalf? Moeten we juist nu niet kiezen voor wetgeving en algemeen bindende afspraken?