Er komen steeds meer AOW'ers en steeds minder werknemers, waardoor er te weinig geld is om de afgesproken AOW te betalen.
Volledig scherm
Er komen steeds meer AOW'ers en steeds minder werknemers, waardoor er te weinig geld is om de afgesproken AOW te betalen. © Thinkstock

Pensioenstelsel: Waarom zo'n streng rentebeleid van DNB?

OpinieDe auteur Joop Agterbosch uit Geldrop is gepensioneerd hoofd P&O. Hij vindt dat een fusie tussen alle huidige pensioenfondsen betekent dat er geen overgangs-problemen meer zouden zijn.

Hans Smulders laat in het ED van 4 januari nog eens duidelijk zien dat ons pensioenstelsel best houdbaar is. Voor zover er problemen zijn worden ze veroorzaakt door het strenge rentebeleid van De Nederlandsche Bank (DNB). Klaas Knot, de directeur van de DNB, weet natuurlijk ook wel dat het niet waarschijnlijk is dat de huidige rente vijftig jaar zo laag blijft en dat niet iedereen honderd jaar wordt. Maar waarom mag de rekenrente dan niet worden verhoogd? Dit laat zich slechts raden, maar laat ons dat eens proberen.

Het vermogen van de pensioenfondsen is van de deelnemers: huidige en toekomstige gepensioneerden. Het wordt beheerd door vertegenwoordigers van werkgevers en werknemers. De overheid heeft er niets over te zeggen. De overheid kan wel normen opleggen aan financiële organisaties. Bij de pensioenfondsen heet dat: het Financieel Toetsingskader. (FTK). En dat is precies waar de overheid via de DNB gebruik van maakt door de rekenrente zo laag te houden.

Maar waaróm zo streng.? Daarvoor moeten we kijken naar het hele pensioenstelsel, inclusief de AOW en het ontbreken van een regeling voor zzp'ers. Badinerend wel eens genoemd: zelfstandige zonder pensioen.

Naarstig

De AOW is een volksverzekering, waarvoor iedere werknemer een premie betaalt. Die premieopbrengst wordt meteen aan de huidige AOW'ers uitbetaald: een kapitaalomslagstelsel. Er komen echter steeds meer AOW'ers en steeds minder werknemers, waardoor er te weinig geld is om de afgesproken AOW te betalen. Het tekort wordt uit de belastingen bijgepast. Daarom zoekt de overheid naarstig naar mogelijkheden de overheidsbijdrage te verminderen. Dit is een politieke zaak die door regering en parlement wordt bepaald. De werkgevers- en werknemersorganisaties hebben er niets mee te maken, maar het beïnvloedt natuurlijk wel hun bereidwilligheid mee te werken aan een pensioenstelselherziening. De AOW-leeftijd is/wordt verhoogd en belastingvoordelen van AOW'ers worden stelselmatig verkleind. Maar als de AOW-leeftijd omhooggaat en de pensioenleeftijd niet, ontstaat een 'pensioengat'. Voor veel gepensioneerden is de AOW een groot deel van hun pensioen. Ze zouden dus veel in inkomen terugvallen als ze een aantal maanden alleen hun (aanvullende) pensioen zouden hebben. Daarmee zijn de Pensioenfondsen onder druk gezet. De pensioenen zijn immers een aanvulling op de AOW. Daar moet dus een mouw aan gepast worden: via bijvoorbeeld een zogenoemde AOW-gatverzekering; door ook de pensioenleeftijd te verhogen naar de AOW-leeftijd of de AOW-uitkering gedurende die periode vanuit het pensioenfonds bij te passen.

De fondsen wordt nu een worst voorgehouden: als ze de pensioengarantie laten vallen en instemmen met een regeling voor zzp'ers, dan kan er wellicht iets aan de AOW gedaan worden. En misschien is er dan ook een renteaanpassing mogelijk, waardoor de pensioenen weer geïndexeerd kunnen worden. Het laten vallen van de pensioengarantie is natuurlijk een drogreden. Want als er volgens de DNB niet genoeg geld in kas is, vervalt die garantie nu ook al. Zie de kortingen. Bovendien hebben veel fondsen dat zelf al geregeld.

De overheid wil (terecht) zzp'ers in een of andere pensioenregeling onderbrengen. Misschien is daarom wel het probleem van de 'doorsneepremie' geïntroduceerd. Tot voor kort was het nauwelijks onderwerp van discussie. Omdat de pensioenpremie van jongeren langer rendeert dan die van ouderen, betalen zij eigenlijk te veel -en de ouderen te weinig premie. Als iedereen zijn leven lang bij hetzelfde pensioenfonds blijft is dat geen probleem, want de jongere wordt vanzelf oudere. Tegenwoordig met zijn vele wisselingen, verschillende vormen van dienstverband en zzp'ers, kan dat wel een probleem worden. Overigens gaat het niet alleen om de tijd dat een premie kan renderen, maar ook om het renteniveau waartegen de premie rendeert. Dat kan tijdens een 45-jarige loopbaan flink variëren. De premie van de huidige gepensioneerden heeft bijvoorbeeld gemiddeld tegen een veel hogere rente gerendeerd dan de premie van de huidige werkenden, en heeft dus veel meer opgeleverd.

Het is dus maar de vraag of de 'doorsneepremie' echt een probleem is. Dit lijkt er met de haren bijgesleept en wordt gebruikt als drukmiddel.

Eenvoudig

Een relatief eenvoudige oplossing zou zijn om iedereen verplicht lid te laten worden van een pensioenfonds. Zoals nu eigenlijk de AOW. Alle huidige fondsen zouden zelfs wel kunnen fuseren, zodat niemand nog naar een ander pensioenfonds hoeft en er geen overgangsproblemen ontstaan. Er is meer dan genoeg geld voor in kas. Maar dat vraagt een hoge mate van collectiviteit en solidariteit, en dat is momenteel niet erg populair.

Samengevat: de rekenrente en het sleutelen aan de AOW zijn de onderhandelingstroeven van de overheid. De rekenrente zal dus pas omhoog gaan als het pensioenstelsel naar de opvatting van de overheid is hervormd. Of anders alleen als er een flinke inflatie en dus algemene renteverhoging ontstaat.