Voedselarme natuurgebieden worden bedreigd door een overmaat aan stikstof.
Volledig scherm
Voedselarme natuurgebieden worden bedreigd door een overmaat aan stikstof. © Freekje Groenemans

Stikstof bedreigt natuur

OPINIEEINDHOVEN - Toine Cooijmans is van Natuur-monumenten en Ernst-Jan van Haaften van Brabants Landschap. Zij zijn de schrijvers van dit opinie artikel. 

Overmaat aan stikstof tast de natuur aan. Maatregelen raken de vee-houderij maar zijn onvermijdelijk. Binnenkort besluiten provinciale staten over maatregelen voor versnelling van de verduurzaming van de veehouderij. Een belangrijk punt is het sneller laten afnemen van de stikstofuitstoot in de vorm van ammoniak uit (verouderde) stallen. De overmaat aan stikstof vormt een van de grootste bedreigingen voor de Brabantse natuur. Naast landbouw dragen ook wegverkeer, scheepvaart en industrie in zowel binnen- als buitenland bij aan de uitstoot van stikstof. De overmaat aan stikstof in de lucht slaat neer op de bodem en zorgt daar voor verzuring en vermesting.

Tot 2005 is de uitstoot van stikstof flink gedaald. Het landelijke meetnet boven natuurgebieden laat echter vanaf 2005 geen daling van de stikstofneerslag zien en die is nog altijd veel te hoog.

Hoewel neerslag van stikstof onzichtbaar plaatsvindt, zijn de gevolgen goed zichtbaar in de natuur. De voedselarme Brabantse natuurgebieden hebben hier ernstig onder te lijden. In heidegebieden maakt paarse heide plaats voor hoge grassen, kijk bijvoorbeeld op de Kampina. Er is sprake van vrij massale ziekte en sterfte van eiken op de arme zandgronden. In vennen ontstaat meer groei van algen. Veel bijzondere soorten komen hierdoor onder druk te staan of verdwijnen zelfs. Een haast onbeperkte beschikbaarheid van stikstof zorgt in planten voor verstoring van de verhouding van aanwezige voedingsstoffen. Dit werkt door in plantenetende soorten, zoals vlinderrupsen. Op hun beurt worden deze weer gegeten door insecteneters, zoals vogels en muizen. Ook hier ontstaan problemen. Zeer zorgelijk was de publicatie in het Vakblad Natuur Bos Landschap, waaruit bleek dat bij mezen in voedselarme bossen vaak eieren met zeer dunne schalen werden aangetroffen. Dit komt door een gebrek aan kalkrijk voedsel als gevolg van de bodemverzuring door met name ammoniak. Ook werden veel jonge vogels met door kalkgebrek gebroken pootjes aangetroffen...

Kan hier door natuurbeheerders iets aan worden gedaan? Natuurlijk. In veel gebieden worden zogenaamde 'effectgerichte maatregelen' genomen. Dit zijn allerlei, vaak kleinschalig toegepaste beheermaatregelen. Zo wordt extra geplagd, gemaaid, bekalkt, vennen worden extra opgeschoond en in veel gebieden wordt de waterhuishouding verbeterd. Allemaal met het doel het gebied en de voorkomende soorten meer 'weerbaar' te maken tegen het negatieve effect van de stikstoflast. Alleen al in Brabant wordt aan deze effectgerichte maatregelen de komende jaren vele miljoenen uitgegeven.

Werkt dat? Zeker. Waar maatregelen genomen zijn, lukt het vaak om natuurherstel op gang te krijgen. Tegelijkertijd groeit het besef dat je hier niet eindeloos mee door kan gaan. Het lijkt soms beheren tegen de klippen op. Het is daarom dringend nodig dat het probleem bij de bron wordt aangepakt en de stikstofneerslag verder afneemt. De voorgestelde maatregelen van het provinciebestuur leveren hier een duidelijke bijdrage aan. Dat dit gevolgen heeft voor ondernemers in de agrarische sector is niet te vermijden. Daarom zijn wij voorstander van een goed pakket van flankerende maatregelen om hen te helpen de slag te maken naar een meer duurzame landbouw.