Volledig scherm
Zonsopkomst bij het Grafven. © Jap Smits

Verborgen leven op de Strabrechtse Heide

Foto'sHet fotoboek 'De verborgen wereld van de Strabrechtse Heide' van Jap Smits is opgedragen aan de vorig jaar overleden natuurfilmer Han Meeuwsen. Het duo maakte twee jaar eerder de gelijknamige film.

Foto's van vogels? Nee, dáár begint boswachter Jap Smits niet aan, hoe mooi ze ook kunnen zijn. Waarom niet? ,,Dat urenlang zitten in een hutje, wachtend op die ene foto... dat is niet mijn ding. Ik ben een jager, ik hou van dynamiek en spanning."

In dit geval gaat het om de jacht op het perfecte plaatje. Daarbij kan het helpen om zoveel mogelijk te schieten, met de camera welteverstaan. Zo maakte Smits honderden foto's van de schaapskudde op de hei tussen Heeze en Someren, bedoeld voor het omslag van zijn onlangs verschenen fotoboek De verborgen wereld van de Stra-brechtse Heide. ,,Het plaatje moest kloppen. De kudde lopend in de richting van de camera en een eigenwijs schaap dat zich losmaakt uit de groep. Dat heb je bij mensen ook. Vind ik leuk om te laten zien."

Lees verder onder de foto.

Volledig scherm
Donkere wolken boven de Strabrechtse Heide © Jap Smits

In het boek - 168 pagina's dik - zijn veel oogstrelende plaatjes opgenomen van Brabants grootste heidegebied. Het natuurgebied tijdens een zwaar onweer bijvoorbeeld, het Grafven bij zonsondergang en een met berijpte bomen en struiken omgeven bevroren ven. Daartussendoor foto's van bewoners van het gebied, insecten, amfibieën en... vogels. Die laatste categorie liet Smits over aan andere fotografen. ,,Ik kon hen wel goede tips geven waar de vogels zitten."

Diverse plaatjes zijn gemaakt op tijdstippen dat de doorsnee wandelaar of fietser nog op één oor ligt, of ver na 'sluitingstijd'. Juist op die tijdstippen geeft het gebied zijn verborgen wereld prijs, zegt Smits, die al zo'n twintig jaar namens Staatsbosbeheer de hei onder zijn hoede heeft. ,,Ik ken alle plekjes waar een mooie foto te halen is. Veel dieren en insecten leven in de grond en onder de planten. Ik hoop met het boek iets zichtbaar te maken wat mensen vaak niet zien."

Volledig scherm
Parende kikkers. © Jap Smits

Een aardig extraatje aan het boek is de toevoeging van 'augmented reality'-beelden. Met een app op de smartphone kunnen deze foto's worden gescand, waarna op je telefoon een fragment uit de film van natuurfilmer Han Meeuwsen verschijnt.

Eigenlijk is het aan Napoleon én de Helmondse natuurliefhebber en notaris Jens van Alphen te danken dat deze regio Brabants grootste heidegebied herbergt, vertelt Smits. Napoleon deelde heidegebieden in drie categorieën in, waarbij categorie 1 het meest geschikt was om te worden ontgonnen. De Strabrechtse Heide viel in de voor de boer minst interessante categorie. Toen een eeuw later de landbouwers alsnog hun oog lieten vallen op het immense heidegebied, stak de notaris daar een stokje voor. ,,Van Alphen kocht grote stukken natuur op. Zonder hem was de Strabrechtse Heide nu niet meer dan een snippertje geweest."

Volledig scherm
De Kleine Dommel. © Jap Smits

Inmiddels is het niet langer de oprukkende landbouw die een bedreiging vormt voor het gebied. De klimaatverandering is dat wél. Zo heeft de natte zomer in 2016 met de extreme hagelbui grote schade toegebracht aan de bomen. Ook het gentiaanblauwtje, een vlindersoort, kreeg het door de grote hoeveelheid hemelwater moeilijk: van de zes populaties is er nog maar één over. Goed beheer van het gebied kan ervoor zorgen dat de soort behouden blijft. Smits: ,,Het gentiaanblauwtje is het vlaggenschip van de dopheide. Ik ga er alles aan doen om de soort hier te behouden."

Ook de lange, hete zomer dit jaar heeft het gebied geen goed gedaan. ,,Nog meer van dit soort zomers zullen hun sporen gaan trekken", voorziet de boswachter. ,,Er komt een heel andere vegetatie. Soorten zullen verdwijnen, de klapekster bijvoorbeeld, en andere breiden zich uit, zoals het staartblauwtje; een vlinder die eerst zelden voorkwam." Ook zal stuifzand steeds verder oprukken op de Strabrechtse Heide.

'De verborgen wereld van de Strabrechtse Heide' is à 25 euro te koop in de boekhandel. De uitgave is door sponsoring tot stand gekomen; de opbrengst gaat naar insectenprojecten op de Strabrechtse Heide.

Volledig scherm
De schaapskudde. © Jap Smits

Cranendonck e.o.