Generatie van genadeloos geweld: Jonge jongens die bij het minste of geringste schieten

videoHELMOND - Voor de regio was de schietpartij met twee onschuldige slachtoffers in de Helmondse binnenstad een ongekend dieptepunt. Toch past het beeld bij een nieuwe generatie criminelen die steeds makkelijker naar vuurwapens lijkt te grijpen.

Het kruispunt waar de Molenstraat eindigt ligt pal voor de entree van de stad. Hier kuiert het winkelend publiek vanaf een grote parkeergarage het centrum in. Van links naar rechts loopt het fietspad vanaf het centraal station: de meest logische route om naar de andere kant van de stad te komen. Automobilisten passeren ondertussen in hun zoektocht naar een parkeerplaats aan de rand van het winkelgebied.

Voetgangers, fietsers, automobilisten: ze zijn er altijd, dus ook maandag tegen half vier. Het drukke decor weerhoudt een jonge crimineel er niet van zijn pistool uit het raampje van een groene Opel te steken, op de auto achter hem te richten en de trekker vier keer over te halen. Kogels vliegen door de auto, over het fietspad en over straat. De schutter –zo wordt nu aangenomen – wil op deze manier een drugsruzie beslechten. Maar de rivalen in de achterste auto worden niet geraakt. Twee argeloze kinderen op de achtergrond wel. Een meisje van 15 dat op weg is naar school en een peuter die achterop de fiets zit bij haar moeder. Veel onschuldigere slachtoffers kun je niet maken.

Volledig scherm
De kruising Molenstraat-Zuid Koninginnewal werd na de schietpartij het domein van de recherche. © Bert Jansen

Sociale media

En dus barsten de sociale media na de schietpartij uit hun voegen. Reacties vol ongeloof en woede volgen elkaar in ongekend tempo op. De algemene teneur: Hoe halen criminelen het in hun hoofd om op zo’n druk kruispunt een vuurwapen te gebruiken? Dat nietsontziende, openlijke geweld midden op de dag; het lijkt het recept van de nieuwe generatie criminelen. Ron van Brussel, baas van de districtsrecherche van Oost-Brabant, zei vorige maand al: „Het gemak waarmee men tegenwoordig overgaat tot geweld baart zorgen.”

Het afgelopen jaar werd in de regio heel duidelijk dat die nieuwe generatie er niet voor terugdeinst om zwaar geschut te gebruiken. Ook overdag. En zelfs middenin woonwijken. Zo werden een woonwagen in Strijp, een woning in Budel en een twee-onder-eenkapper in Blixembosch onder vuur genomen. Bij een appartement in Best, een rijtjeshuis in Woensel en een shishalounge in Stratum meenden criminelen explosieven te moeten gebruiken. En dan waren er nog de schietpartijen op straat in Dommelen en vlakbij het PSV-stadion, mislukte op klaarlichte dag een liquidatie bij de Eindhovense Berenkuil en werd in Best een vrouw beschoten toen ze ’s ochtends de kliko buitenzette.

Volledig scherm
De fiets met kinderzitje van de getroffen peuter. © ANP

Kortom, vuurwapens domineerden afgelopen jaar de berichtgeving over de misdaad. Alsof elke crimineel er eentje in zijn dashboardkastje heeft liggen. Toch blijkt dat niet uit de cijfers over het aantal schietincidenten –jaarlijks ongeveer 3000. Noch uit het aantal wapens dat in beslag werd genomen. Dat daalde lichtjes van 6900 in 2015 naar minder dan zesduizend in 2018. „Dat zegt overigens niks over het aantal wapens dat in omloop is”, zegt Dick Schouten, korpschef van de politie Zeeland-West-Brabant en portefeuillehouder Aanpak Illegale Wapens. Aan schattingen wil hij zich niet wagen. „Maar als we bij een drugsonderzoek een huis doorzoeken is het eerder regel dan uitzondering dat we een vuurwapen aantreffen.”

Handgranaten

Toch ziet wapenexpert Jas van Driel niet dat Nederland wordt overspoeld met wapens. Hij schat dat de aantallen al jarenlang min of meer gelijk zijn. Wel merkt hij dat het aantal automatische wapens, kalasjnikovs en dergelijke, toeneemt. Én de hoeveelheid handgranaten. ,,Die zijn heel goedkoop. In criminele kringen worden ze nog weleens als relatiegeschenk aan elkaar gegeven.”

Toch is er een duidelijk verschil met vijf tot tien jaar geleden. Dat zit ’m volgens Schouten vooral in de leeftijd van diegene die het wapen vasthoudt. „Die wordt steeds jonger. Bovendien zijn het jongens die bij het minste of geringste schieten.”

Wat het allemaal nog extra gevaarlijk maakt, is dat deze nieuwe generatie criminelen volgens Van Driel niet goed met een vuurwapen overweg kan. „Onervaren schutters zijn meer van, wat ze in Amerika noemen, spray en pray. Van afstand veel kogels afvuren en hopen dat je iets raakt. Dat is natuurlijk het recept voor een ramp.”

Hoewel er daarbij zelden – zoals afgelopen week in Helmond – onschuldige slachtoffers vallen, roept het de vraag op waarom überhaupt dat risico wordt genomen. Van Driel: „Het lijkt alsof die criminelen hun rivaal willen laten zien: ‘Ik ben niet bang om een vuurwapen tegen je te gebruiken, het maakt me niet uit waar en wanneer.’ Het interesseert ze niet of omstanders gewond raken. Het is een totale minachting voor de rest van de samenleving.”

Volledig scherm
De beschoten Golf © ANP

Iets soortgelijks zei burgemeester John Jorritsma toen criminelen vorig jaar een truck met drugsafval in de fik zetten tegen de gevel van een flat in Eindhoven. Twaalf appartementen moesten worden ontruimd vanwege de zoutzuurdampen die bij de brand vrijkwamen. Een pis­linke Jorritsma noemde het ‘een levensgevaarlijke actie van roekeloze idioten’. Alsof de daders overal schijt aan hebben.

Mocro Maffia

Het doet denken aan de verhalen over de Mocro Maffia uit de Amsterdamse onderwereld: liquidaties midden op straat, granaten voor de deur, vergismoorden en zelfs een mislukte helikopterkaping in Budel bij een poging een kopstuk uit de gevangenis te bevrijden. De landelijke recherche maakte zich in de Volkskrant vooral zorgen over het ‘onuitputtelijk reservoir aan hulpjes dat bereid is om – met geen of weinig ervaring – zeer gewelddadige misdrijven te plegen’.

Volgens Jan Dirk de Jong, lector aan de Hogeschool Leiden, hebben jonge criminelen vaak te maken met de drie A’s. „Het gaat vaak om allochtonen. Jongens die weliswaar hier zijn geboren, maar die zich als buitenlander voelen behandeld”, aldus De Jong, die veel onderzoek deed naar jeugdcriminaliteit van de straat. „Daarnaast voelen ze zich achtergesteld, omdat ze vaak afkomstig zijn uit probleemgezinnen uit de volkswijken. En ten derde voelen ze zich anders. Hulpverleners, met wie ze al vroeg te maken krijgen, vertellen hen met welke psychische problemen ze kampen.”

Erkenning

Tel daarbij op de vele confrontaties met de politie en het verklaart hun weerstand tegen de samenleving. De Jong: „Ze wantrouwen alles en iedereen van de overheid. Dat zijn mensen die geld aan hen verdienen, maar door wie ze zelden worden geholpen. De maatschappij heeft hen niets te bieden. Dus gaan ze op zoek naar erkenning en status. Ze willen bij een groep horen en van betekenis zijn. Een deel van deze jongeren wordt kwetsbaar en loopt het risico in de criminaliteit te belanden.”

De Jong wil maar zeggen dat er een verhaal zit achter het beeld van de schietgrage crimineel van de straat. „Ik snap dat we die jongeren in onze emotie zien als kille, harde figuren. Maar totale minachting voor de maatschappij? Dat klinkt alsof ze heel bewust op een druk kruispunt hebben staan schieten. Ik vraag me af of dat zo is. Ik denk eerder dat ze de gevolgen van wat ze doen niet overzien. Dit gaat vaak om jongeren met veel problemen, met beperkingen, waardoor ze dingen doen die buiten ons voorstellingsvermogen gaan.”

De Jong benadrukt dat hij dergelijke schietpartijen niet goed wil praten. Hij probeert vooral te verklaren waarom het gebeurt. Grijpt de nieuwe generatie steeds makkelijker naar een vuurwapen? De Jong twijfelt: „Ik heb er geen onderzoek naar gedaan, dus dat is lastig te bepalen. Maar ik zie wel dat criminelen steeds jonger bij steeds heftigere incidenten zijn betrokken. Met veel geweld. En ik denk dat we ons daar als maatschappij veel zorgen om moeten maken. Maar we moeten ons ook afvragen wat politie en hulpinstanties daar aan kunnen gaan doen.”

Volledig scherm
Een speurhond aan het werk. © ANP

In samenwerking met indebuurt Helmond