Hans Gruijters liet Helmond groeien, maar als het hem niet beviel liep hij gewoon weg

Hans Gruijters is een beetje een vergeten man, stelt Klaas Tammes. Dat stoort hem. ,,In Helmond is hij bij de fotogalerie in de Kamstraat een beetje weggestopt. Allerlei sporters hangen alleen in een lijst. Hans Gruijters, de man die van Helmond groeistad heeft gemaakt, moet de lijst delen met iemand anders.” De oud-minister verdient meer eer in zijn geboorteplaats, vindt hij. 

Tammes presenteerde donderdag de biografie die hij over Gruijters schreef. De titel luidt ‘Verdwaalde intellectueel’.  ,,Hij was intellectueel, dat is onmiskenbaar. Daarnaast dwaalde Hans Gruijters een beetje tussen drie pijlers: zijn ambitie, zijn huiselijke omstandigheid en zijn eigenzinnige karakter. Daardoor heeft Hans Gruijters allerlei dingen wél en ook dingen niet kunnen bereiken.”

Met die huiselijke omstandigheid doelt Tammes op de alcoholverslaving van Jenny Mol, de vrouw van Gruijters.  En dat karakter zorgde ervoor dat Hans Gruijters meer vijanden dan vrienden maakte. ,,Hij ging met een collega van Hatéma, Miep Turken, naar dansles. Hans fietste naar Geldrop om haar op te halen en samen reden ze dan naar dansschool Van Vuuren in Eindhoven. Die vriendschap werd abrupt beëindigd.  Gruijters gedroeg zich tegenover de ouders van deze mevrouw tamelijk onbeschoft. De ouders zeiden: ‘Die man willen we hier niet meer in huis’.”

Het is één van de verhalen over de Helmondse jaren van Hans Gruijters, een apart onderdeel van het boek. Noodgedwongen heeft Tammes de biografie thematisch ingedeeld. Eind 2018 verscheen al het levensverhaal van Hans Gruijters op papier, geschreven door de Eindhovense D66'er Rogier Verkroost. Tammes was zelf al volop bezig.  Dat doorkruiste wel zijn plannen. ,,Ik dacht eventjes: hoe moet ik nu verder. Daarop besloot ik de opzet te veranderen. Ik heb de focus gelegd op het burgemeesterschap van Lelystad”, zegt Tammes, zelf oud-burgemeester. ,,Met daarnaast drie vensters: Den Haag (minister), Amsterdam (kroeg, gemeenteraad, oprichting van D66) en Helmond (jeugd, school en Hatéma).”

Tammes deed in september 2018 via het Eindhovens Dagblad een oproep aan mensen die Gruijters hebben meegemaakt in diens Helmondse jaren. ,,Ik kreeg Wim Lafleur te spreken die na Hans Gruijters in het huis op de Steenweg 8 heeft gewoond.” De ouders van Gruijters hadden daar een radiozaak, Lafleur begon er een bakkerij in. De danslesdame meldde zich. En een buurmeisje uit de Julianalaan, Tini van Gotum. ,,Die had met hem op muziekles gezeten. Naast praktijkles op de piano kregen ze ook theorie. Daarvoor moesten ze  een potlood en een gum meenemen. Gruijters liet dat gummetje thuis. ‘Ik maak nooit fouten’, zei hij.”

Hans Gruijters ging in Amsterdam psychologie studeren, maar kwam in 1953 terug naar zijn geboortestad waar hij directiesecretaris werd van Hatéma.  ,,Hij zorgde er als 23-jarige mede voor dat er een nieuwe Annawijk werd gebouwd. En voerde een grote reorganisatie door.” Collega van destijds Joop van Esch zei dat Gruijters geen cent gaf om de mening van een ander. Toch zag hij hem als een uitstekende vriend. Gruijters werd later president-commissaris bij het bedrijf dat Van Esch oprichtte: Vescom.

Gruijters had in 1954 een vooruitziende blik.  Hij schreef samen met journalist Paul Kuypers een boekje over de omlegging van de Zuid- Willemsvaart. Onder zijn ministerschap in het kabinet Den Uyl werd daartoe een besluit genomen. Gruijters wees Helmond toen ook aan als groeistad. 

Hij was nog dolgraag burgemeester van zijn geboortestad geworden, schrijft Tammes: ‘In 1986 toen Dries van Agt commissaris van de Koningin in Noord-Brabant was, heeft hij zijn oud-collega minister en voormalig klasgenoot (Augustinianum) benaderd. Wim van Elk werd benoemd.’ 

Zou hij in deze tijd nog kunnen functioneren als burgemeester? Tammes: ,,Nee absoluut niet. Hij koeioneerde de gemeenteraad. Hij vond het allemaal geleuter. Als het hem niet beviel, liep hij gewoon weg. Dat zou nu absoluut niet meer geaccepteerd worden.”

Hij koeioneerde de gemeenteraad. Hij vond het allemaal geleuter

Klaas Tammes

Hans Gruijters (Helmond, 30 juni 1931) was een kleurrijk politicus. Als minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (1973-1977) zat hij tijdens kabinetsberaad soms doodleuk de krant te lezen.  Hij liet de bode whisky in een theekopje brengen. En las de Tweede Kamer voor van lege velletjes papier. De voorzitter had hem verboden uit zijn hoofd de parlementariërs toe te spreken.
Gruijters groeide op in een gezin met vijf kinderen. Vader was elektricien. Hij had in de jaren 30 veel boeren in de omgeving op het elektriciteitsnet aangesloten. Daarna leverde hij ze allemaal een radio in zijn zaak aan de Steenweg.  Moeder was onderwijzeres en stond onder andere in Mierlo en Helmond (Sint-Annaschool) voor de klas.
Gruijters zat op het Augustinianum in Eindhoven, studeerde in Amsterdam, keerde terug naar Helmond om bij Hatéma te werken, maar koos daarna toch weer voor de hoofdstad. Daar werd hij kroegeigenaar, zat in de gemeenteraad en richtte D’66 op (toen nog met apostrof). Van 1980 tot 1996 was hij burgemeester van Lelystad. Daar overleed hij op 17 april 2005.