Volledig scherm
EDAH-ZieZo op de Markt in Helmond (1968) © FotoMeulenhof

Helmondse supermarktketen honderd jaar geleden opgericht

HELMOND - Notaris Johannes Franciscus van Alphen uit Helmond zit aan de tafel met drie heren. Er worden handtekeningen gezet onder de oprichtingsakte van de 'Naamloze Vennootschap Handel in Koloniale Waren EDAH'. Het is 31 mei 1917, woensdag precies honderd jaar geleden.  

EDAH gaat zich toeleggen op 'het bereiden en verwerken van, zoomede den handel in, kruideniersch- en grutterswaren, comestibles (delicatessen), fijne vleeschwaren, wijn en aanverwante artikelen'. En op het 'oprichten of aankopen van winkels tot bovenbedoelden handel'.  

Het is het begin van een keten in supermarkten die in de hoogtijdagen meer dan 300 vestigingen had. In allerlei formaten. De kleinste was in Swalmen: 22 vierkante meter. Naast EDAH kende het bedrijf formules als ZieZo (de eerste zelfbediening), Torro, Konmar, Basismarkt en Dagmarkt. Het hoofdkantoor stond in Helmond. 

En wie kent niet het 'Praktikum'. Officieel een opleidingscentrum om nieuwe medewerkers het vak te leren. Een winkel was op die plek, voormalig magazijn, niet toegestaan. Daarom mochten alleen mensen met een pasje boodschappen komen doen. Binnen de kortste keren had half Helmond zo'n pasje. 

Begin twintigste eeuw
Vier Friese ondernemers trekken in het begin van de twintigste eeuw naar Brabant. Jacobus Johannes Ebben schrijft zich in als winkelier in Helmond. Servaes Bernardus Dames, eveneens winkelier, komt via tussenstops in Roosendaal en Nispen uiteindelijk in Tilburg terecht. Koopman Jan Nicolaas Aukes vestigt zich in Eindhoven. En Johannes Bernardus Franciscus Hettema strijkt neer in Oss. 

Ze runnen hun eigen kruidenierszaken en leveren aan andere winkels. „Op een gegeven moment zei meneer De Jong van Douwe Egberts: nu moet ik elke week vier keer rijden. Kan ik jullie samen niet in één keer bevoorraden", zegt Hans Hettema. Hij is de kleinzoon van Johan Hettema. 

Tekst gaat verder onder de foto

Volledig scherm
Praktikum in Helmond (1980) © FotoMeulenhof

Inkooporganisatie
De vier beginnen daarop in 1910 een inkooporganisatie. De eerste letter van hun achternamen vormen samen EDAH. Dat ze voor Helmond kiezen, komt omdat hier een groot magazijn beschikbaar is, weet kleinzoon Hettema.  Ook nog eens bij een kanaal. En er rijden trams, waarmee vaak goederen worden vervoerd.

De volgende stap is het oprichten van een NV.  Dames is daar al niet meer bij. „De anderen mochten van hem de naam zo laten, mits ze niet in zijn gebied winkels begonnen", aldus Hettema. „Dames was kinderloos. Toen hij overleed, heeft EDAH zijn zaken overgenomen en was het alsnog actief in Tilburg en omgeving."

Dat Hans Hettema zelf in het bedrijf gaat werken, staat bij de geboorte al zo'n beetje vast. Afspraak is dat bij elke familie één persoon per generatie bij EDAH kwam.  „Mijn vader Ed werd directeur. Zijn enige broer was priester. En daarna kwam ik. Mijn broer (bedrijfsmakelaar Eduard Hettema) is veel jonger."

Na zijn studie economie/sociologie in Tilburg loopt Hans eerst een jaar stage in de Verenigde Staten, bij soortgelijke bedrijven. In 1971 treedt hij in dienst. „Een van mijn eerste opdrachten was het maken van een langetermijnplan. De omzet moest in vijf jaar groeien van 100 miljoen naar 660 miljoen gulden. Dat is ook gelukt.  In die periode hebben we een aantal Coöp-zaken overgenomen."

EDAH
Dan begint ook de verspreiding over de rest van Nederland. EDAH opent daarnaast zaken in België en Frankrijk. „Daar onder de naam EDA. Klonk minder Arabisch. De directie kwam mijn vader uitleggen waarom zijn letter verdween. Hij vond het niet erg."

V&D neemt EDAH in 1976 over. Later fuseren de Vendex Food Groep, zoals het is gaan heten, met De Boer Unigro. Dat is in 1998. In Someren opent dan nog een EDAH distributiecentrum. Tien jaar later is het voorbij. Juni 2008 gaat in Emmen de laatste EDAH dicht. Wat rest is het museum in Helmond. Op de plek van het Praktikum staat nu een AH XL.  

Bron:
'Wie schrijft die blijft', 75 jaar EDAH - Frank R. Niepoth.

In samenwerking met indebuurt Helmond