Volledig scherm
Matthijs Lodewijks © John Graat

Matthijs Lodewijks uit Helmond over nepnieuws en zijn populaire 'ermaggezongenworden.nl'

EINDHOVEN - Nepnieuws speelde in 2017 een dominante rol, nationaal en internationaal. ED-medewerker Matthijs Lodewijks (37) schrijft satirische verhalen die soms uitgroeien tot nepnieuws. Op zijn site ermaggezongenworden.nl zet hij geregeld, onbedoeld, mensen op het verkeerde been. Omdat de humor hen ontgaat.

Er was een tijd dat het Nederlands elftal zich nog gewoon plaatste voor WK’s en EK’s. Zoals in 2014. In Brazilië bereikte Oranje de halve finale, waar het na strafschoppen werd uitgeschakeld. Door Argentinië, op een woensdagavond. De vrijdag erop vond ik het tijd voor een nieuw artikeltje op mijn website: ‘Er mag gezongen worden’.

Stiphout Vooruit

Tot dat WK had ik daar voornamelijk geschreven over de avonturen van mijn eigen elftal, Stiphout Vooruit 4. Als keeper van dat sterrenensemble had ik vaak alle tijd om in mijn hoofd - op papier is lastig met keepershandschoenen aan - wedstrijdverslagen te schrijven. Ik schreef en publiceerde ze kort na onze wedstrijden in de kelderklasse. Geen serieuze verslagen zoals u die op maandag in het ED kunt lezen, maar voorzien van wat meer sarcasme en zelfspot. Maar na een aantal seizoenen was er wel genoeg gezegd over de linksback van Boerdonk, de thuisfluiter van MULO of onze kantinebeheerster. Wat me als keeper nooit lukte door een gebrek aan techniek en talent, ging ik als stukjesschrijver maar proberen: acceptabel niveau bereiken. En dus schreef ik verzonnen verhalen over PSV, Helmond Sport en het Nederlands elftal.

Lees verder onder de foto.

Volledig scherm
Factchecking Matthijs Lodewijks penalty pingel © Daan Daniels

Zo ook dus de vrijdag na de uitschakeling op dat WK in 2014. In mijn blogje schreef ik dat Nederland tóch nog een kans had om de finale te mogen spelen. De penaltyserie tegen Argentinië zou niet helemaal eerlijk zijn verlopen. Oranje kreeg in de rust van de finale een herkansing en kon alsnog kampioen worden! Tamelijk absurd, niet echt geloofwaardig, toch? Daarnaast stonden er in de tekst nog eens veertien dingen die duidelijk maakten dat het verhaal niet al te serieus moest worden genomen. Ik klikte op publiceren, deelde het op Facebook en klapte mijn laptop dicht, niet wetend wat voor digitale ravage ik had aangericht.

1,3 miljoen keer

Twee uur later: een appje van een teamgenoot. ‘Een kennis van me uit Limburg heeft jouw bericht gedeeld. Jouw blogjes worden best goed gelezen!’, stuurde hij. Ik stuurde een duimpje terug. Maar het ging verder dan Limburg. Zo’n 24 uur na publicatie was het bericht duizenden keren gedeeld en 1,3 miljoen keer gelezen. Ik was, volgens goedgelovig Nederland, intussen de hoofdverantwoordelijke voor de uitschakeling. Voor de zekerheid had ik mijn naam maar even van de ‘Over deze site’-sectie gehaald.

Echt nieuws van nepnieuws onderscheiden was een belangrijk thema in 2017. Duidelijk werd dat de Russen met duizenden onzinberichten de Amerikaanse verkiezingen hebben proberen te manipuleren. Ondertussen verspreidde de nieuwe Amerikaanse leider Trump pertinente onzin over de bezoekersaantallen van zijn eigen inauguratie. Ook in Nederland doken berichten op, vaak in de sociale media, die veel mensen voor waarheid zagen.

Kasteeltuinconcerten

Dat het onderscheid soms moeilijk te maken is, heb ik zelf inmiddels vaak genoeg ondervonden. Bijvoorbeeld rond de jaarlijkse Kasteeltuinconcerten in Helmond. Zeven zomerse vrijdagen feest, maar ook best wel met veilige muziek. Het zou wel leuk zijn als er een keer een snoeiharde metalband komt, bedacht ik op een concertavond - ergens tussen mijn vierde en zeventiende pilsje. Dat hersenspinsel werkte ik op de ochtend van het laatste concert van 2015 uit tot een artikel. Samengevat: de organisatie had per ongeluk de verkeerde band geboekt. Niet de toegankelijke nederpopband Tilt, maar de gelijknamige thrashmetalband uit het oosten van Polen. De band was al in Helmond en er was al betaald, dus terugsturen was geen optie meer. Hopelijk werd het die avond toch nog gezellig; zoiets liet ik de organisator zeggen.

Lees verder onder de foto.

Volledig scherm
Matthijs Lodewijks en de Kasteeltuinconcerten © John Graat

De organisator in kwestie – laten we hem Peter-Paul noemen – vond het die middag in elk geval niet gezellig, zo liet hij me telefonisch weten. Zeker niet nadat Omroep Brabant en verontruste bezoekers hem belden om het bericht te checken of hun zorgen uit te spreken. Een 3FM-dj checkte niets; die nam het klakkeloos over. Ook dit verhaal had zich razendsnel verspreid. Niet lang daarna stond de teller op 75.000 lezers en massale verwarring op Facebook. Gezellig werd het trouwens wel, in de kasteeltuin. De hoax was het gesprek van de avond. In de rij voor de bar sprak een onbekende me aan. ,,Heb je dat verhaal van die metalband ook gehoord?” Ik antwoordde dat ik er wel iets van had meegekregen.

Satire

Met grote regelmaat schrijf ik graag satirische of verzonnen verhalen op mijn website, meestal over sport. Uit liefhebberij. Sommige onderwerpen schreeuwen om een satirische benadering en móéten geschreven worden. Andere zijn bedenksels die ik vaak in de auto of onder de lat bij Stiphout 4 bedenk. Sommige stukjes worden honderd keer gelezen, maar een duizendvoud daarvan is ook geen uitzondering.

Toen ik op mijn site schreef dat de politieke partij DENK een verzinsel was van het programma Streetlab, dat wilde checken hoe lang neppolitici zonder enig talent het zouden volhouden in de politiek, werd ik veelvuldig uitgemaakt voor nepnieuwsschepper. En toen ik in november 2016 verzon dat Sylvana Simons vond dat zwarte scheidsrechterstenues uit het voetbal moesten verdwijnen, was dat voor het NRC Handelsblad aanleiding om me te interviewen en een grote productie te wijden aan nepnieuws en ontspoorde satire.

De lijnen tussen satire, echt nieuws en nepnieuws zijn soms dun, zeker omdat bepaald écht nieuws al zó absurd is dat het goed voor nepnieuws door zou kunnen gaan. Als ik iets opvallends lees, geef ik daar graag even een draai aan. Bijvoorbeeld vorige week, de ophef over het broodje kroket dat Feyenoorder Michiel Kramer in de rust at. Ik schreef vervolgens een bericht over darter Michael van Gerwen, die wegens het eten van een banaan tijdens het WK was weggestuurd. Citaat: ‘Bondscoach Co Stompé was onverbiddelijk: ‘Een banaan zit boordevol vitamines, mineralen en vezels en is dus erg gezond. Met het eten van fruit brengt Michael de dartssport in diskrediet’.”

Ik kantel het nieuws graag een kwartslag, om mensen een lach te bezorgen. Dat mensen dat soms serieus nemen en dan boos worden, kan ik niet helpen. Hoe mensen zich moeten wapenen tegen nepnieuws? Als ik twee tips mag geven: denk gerust na. En klik geen verhalen met sensationele of ongeloofwaardige koppen aan. Behalve de verhalen op ermaggezongenworden.nl. Want zonder publiek is de lol er ook voor mij snel af. En dat is niet verzonnen.

ED gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement
  1. Mierlo-Houtse leerlingen herdenken bevrijding: 'Juf, die jongen was twintig'
    PREMIUM

    Mier­lo-Hout­se leerlingen herdenken bevrijding: 'Juf, die jongen was twintig'

    HELMOND - Hij laat een stuk van een opengeklapte raket zien, een Brits munitiekistje met granaatscherven en een plank met zo’n scherf erin. „Komt hier uit het dak.” Hij wijst ook op de sporen van kogels in de voorgevel van zijn huis. Als het gaat over de Tweede Wereldoorlog is het belangrijk om alles zo tastbaar mogelijk te maken, weet Mario Coolen. Zeker bij kinderen. „Déze Engelse soldaten zijn dáár op het spoor gestorven.”

In samenwerking met indebuurt Helmond