Volledig scherm
John Bas, zomerserie De Frikandel © foto Pix4Profs

21 columns over de frikandel: 'Snack maakt veel los'

Niks zo oer-Nederlands als de frikandel. Een ode waard, vindt journalist John Bas. Hij wijdde deze zomer een complete columnreeks aan de lekkernij, ook wel bekend als lange lummel, gefrituurde leuning en  de grappigste naam, vindt Bas – kadaverstaaf.

Hoeveel hij zelf van frikandellen houdt? Het korte antwoord: zéér. Het uitgebreidere antwoord: ,,Op de krant hadden we vroeger een kantine. Ik nam er altijd een en die had ik al achter de kiezen als ik betaalde. Ik ben 100 kilo, veel te dik. Dus als ik met mijn vrouw ben, eet ik ze niet vaak. Maar als ik langs het NS-station kom, dan vind ik het moeilijk om de verleiding te weerstaan.’’

John Bas (1958) werkt als journalist bij BN De Stem en is afkomstig uit frikandellenland Brabant, dat zal een deel van de liefde verklaren. In deze provincie zijn alle grote snackfabrieken gevestigd. Niet zo gek dus dat Bas zijn hoofdredacteur Hille van der Kaa dit jaar vroeg of hij een zomerserie mocht maken over zijn favoriete snack. Net zoals hij eerder een reeks maakte over komkommers: zomer is tenslotte komkommertijd. ,,Ze was aanvankelijk niet zo happig, als vegetariër, maar vroeg me om een lijst te maken met onderwerpen. Ik kwam terug met 44 onderwerpen. Toen zei ze ‘Verrek, misschien kan het toch wel’. Zo kreeg Bas de ruimte om zich uit te leven op de frikandel. Geen 44 keer, wel zeven weken lang drie keer per week. Het laatste deel verscheen afgelopen zaterdag.

Volledig scherm
© Brabants Dagblad
Volledig scherm
citaat Henk Brugman, sloper © vrij

Bas legde in zijn 21-delige serie de geschiedenis bloot. Zo is de naam van oorsprong Duits, maar de vinding is van slager Gerrit de Vries uit Dordrecht. Groot werd de snack pas door Jan Bekkers uit Deurne die hem zijn huidige vorm, zonder vel, gaf. De serie geeft leuke weetjes: dat je de naam zonder én met de ‘n’ mag schrijven, want frikadel en frikandel staan allebei in het Groene Boekje, bijvoorbeeld. En dat we er jaarlijks in Nederland zo’n beetje een Zwitserse Alp van verorberen: 600 miljoen stuks! Dat komt neer op, ouderen, baby's en niet-liefhebbers meegerekend, zo’n veertig stuks per jaar oftewel zeven meter frikandel. ,,We eten er veel meer van dan van kroketten. Daar blijft de teller hangen bij 350 miljoen.’’

Vlezige vriend

Er blijken veel liedjes met de frikandel als onderwerp, de meeste met nogal platvloerse teksten met seksuele toespelingen. Denk aan zangeres Rosita die ongegeneerd in 1983 verklaarde verliefd te zijn op een frikandel. ‘Zo’n flinke jongen, weet je wel. Zo’n lekker worstje zonder vel. Die gaan naar binnen in een tel. La-la-la-la-la-la-la-la…’ De associatie met de dood is ook vaak nabij. Denk aan de bijnaam kadaverstaaf die de Groningse rockband De Pompers verzonnen. Moordnaam, vindt Bas. Mooier nog dan lange lummel en vlezige vriend. ,,Het is een beetje oneerbiedig, het woord verwijst naar de restjes kip die je van de kadavers spuit.’’

Quote

Er blijkt vooral kippen­vlees in te zitten: seperator­vlees. Blijk ik mijn hele leven vooral kip te hebben gegeten

John Bas, journalist

Het zijn niet de scrabeuze en andere oneerbiedige liedjes die John Bas zo ontroerden. Waarom hij wél van frikandellen houdt? ,,Het is een mooi product: slagers vonden een manier om restjes te verwerken.’’ Wat veel mensen niet weten, is wat er nou eigenlijk in gaat. De horrorverhalen over uiers, koeienogen en ander slachtafval klopt in elk geval niet. ,,Veel mensen denken dat er vooral varkensvlees of rundvlees in zit, omdat de kleur zo donker is. Maar er blijkt vooral kippenvlees in te zitten: seperatorvlees, de vleesrestjes die van botten worden gescheiden waar het meeste vlees al vanaf is gehaald. Blijk ik mijn hele leven vooral kip te hebben gegeten.’’

Volledig scherm
Dé Bauer-special? Da's een frikandel speciaal extra, dus met een kloddertje satésaus en een streepje piccalilly. © Omroep Brabant

Het mooie is ook: iedereen lust het. ,,Ook de vrouwen die zogenaamd op dieet zijn en bákken met sla eten. Let maar eens op: als er dan bij een bruiloft een schaal met bittergarnituur langskomt, dan zijn de stukjes frikandel als eerste op.’’ Het begint al vroeg. ,,Kinderen leren ze eten met appelmoes. Het glijdt er zo in. Mensen verlangen ernaar na de vakantie. De hockeydames die kampioen waren geworden, stonden op Schiphol te schreeuwen om frikandellen.’’

Toch is het geen sexy snack, weet Bas. ,,Het is toch een beetje het lulletje van de vitrine in de snackbar. Het is niks spectaculairs. Maar de frikandel maakt veel los. Het onderwerp leeft, heb ik gemerkt toen ik begon te schrijven. Ik kreeg relatief veel reacties. Veel duimpjes omhoog natuurlijk, maar er kwamen ook anekdotes los. Het maakt deel uit van het bestaan van mensen. Vooral ook in de sportkantine. Het is een beetje zoals alcohol: een guilty pleasure.’’

Snackcultuur

Er was genoeg om te schrijven. Misschien zit er een boek in. ,,Zoiets is er nog niet. Je hebt wel Nationaal Snack Handboek van Ubel Zuiderveld over de Nederlandse snackcultuur. En kok Danny Jansen van 24Kitchen heeft een stel recepten voor frikandellen opgenomen in zijn boek Vet Lekker, dat onlangs verscheen. Maar een boek alleen over de frikandel, dat is er nog niet.’’
Tabak heeft de journalist er in elk geval nog niet van. ,,Je mag me er ’s nachts voor wakker maken. En dan niet een speciaaltje met curry, maar met ketchup. Ook al is dat eigenlijk not done in Brabant. Of simpelweg met een likje mayonaise. Ook heerlijk.’’ 

Ton is wereldkampioen frikandellen eten: 

Bekijk hieronder een video over de frikandellenvlaai: