Volledig scherm
© GUUS SCHOONEWILLE

Het is te druk op het fietspad! Zo houden we het gezellig

FietsspecialHet fietsgebruik in Nederlandse steden neemt rap toe. En die groei zal doorzetten, verwachten deskundigen. Hoe houden we het gezellig op het fietspad?

Volledig scherm
© GUUS SCHOONEWILLE

Zomaar een doordeweekse ochtendspits in hartje Rotterdam. Op de ’s-Gravendijkwal is het dringen in een mierenhoop te midden van een schier oneindig lijkende stroom fietsende scholieren, forenzen, brommers en scooters. Een enkeling rijdt tegen het verkeer in of maakt een onverwachte zwieper. Het levert geclaxonneer, wat verwensingen en bijna-botsingen op, maar er gaat in deze stadsjungle ook veel wonderwel goed: op het eerste oog bereikt iedereen heelhuids school of werk.

Dat laatste benadrukt ook Saskia Kluit, 
directeur van de Fietsersbond. Want of je nu in de binnenstad van Amsterdam, Utrecht, Den Haag, Rotterdam of in een studentenstad rijdt: het lijkt misschien een zooitje, maar het is wel een georganiseerde bende. In veel buitenlanden kijken verkeersexperts bewonderend en likkebaardend naar zóveel Nederlandse fietsforenzen.

Fietskilometers

,,De drukte op fietspaden is vooral een grotestadsprobleem’’, zegt Kluit, zelf ook fietsforens en weekend-wielrenner. ,,Daarnaast geldt het voor toeristisch interessante gebieden, zoals de Posbank, Zuid-Limburg en het duingebied. Maar er zijn ook plekken in Nederland, bijvoorbeeld krimpgebieden waar scholen en winkels moeten sluiten, waar het fietsgebruik juist afneemt. Het aantal fietskilometers over heel Nederland zal blijven groeien.’’

Nu al is Nederland ‘wereldkampioen fietsen’, als enige land ter wereld met meer fietsen (22,8 miljoen) dan inwoners (17 miljoen).  Die positie wordt verder uitgebouwd omdat fietsen financieel steedsaantrekkelijker zal worden, voorspelt Kluit. ,,Mede door afspraken in het Klimaatakkoord zullen voordelen voor auto’s ten opzichte van de fiets de komende jaren verdwijnen. Zo geven werkgevers nu vaak nog wel een reiskostenvergoeding als je met de auto komt, maar niet als je met de fiets reist.

Quote

Doe niet of fietsers het probleem zijn, ze zijn juist de oplossing

Saskia Kluit, Fietsersbond

Aantrekkelijk

Volledig scherm
© GUUS SCHOONEWILLE

 Nog zoiets: met een leaseauto betaal je maximaal 21 procent bijtelling, maar voor een leasefiets 100 procent. Zulke rare dingen zullen verdwijnen, daar wordt nu al hard aan gewerkt, en dan wordt de fiets nóg aantrekkelijker. Daarnaast zullen door de opkomst van de e-bike en de speed pedelec steeds meer mensen – die nu nog de auto pakken of met het ov reizen omdat ze de afstand te groot vinden – gaan fietsen.’’

Maar dat is nog niet alles. Kluit: ,,De 
afgelopen jaren is er al behoorlijk geïnvesteerd in faciliteiten als snelfietsroutes en goede stallingen. Dat neemt nog een flinke vlucht.’’ Zo presenteerde de vervoersregio Amsterdam recent een snelfietsroutenetwerk (deel 1 tussen Zaandam en Amsterdam ging onlangs in gebruik), is Utrecht trots op de bouw van ‘de grootste fietsenstalling ter wereld’, en zijn veel steden druk doende met ‘fietsstraten’, waar fietsers de baas en auto’s alleen te gast zijn, en ambitieuze mobiliteitsplannen met meer ruimte voor de fiets.

Korte lontjes

Toch is dat allemaal nog lang niet genoeg, zegt verkeerspsycholoog Gerard Tertoolen. ,,Vooropgesteld: ik ben helemaal niet anti-auto, vind het zelf ook fijn om auto te rijden. Maar om steden bereikbaar te houden, moet er veel meer ruimte komen: ik vind dat alle fietspaden drie keer zo breed moeten worden. De fiets is in dichtbevolkte gebieden gewoon het efficiëntste vervoermiddel, er is helemaal geen ruimte voor auto’s. En de huidige fietspaden zijn in veel gevallen nog net zo smal als 30 jaar geleden, terwijl het aantal fietsers enorm is gegroeid, nog los van de toegenomen snelheidsverschillen met e-bikes.’’

De verkeerspsycholoog ziet nu dagelijks hoe grote steden zuchten onder het gekrioel. ,,Kijk in het centrum van Utrecht: elke dag lange fietsfiles. De meeste fietsers sluiten netjes aan, maar er zijn ook snellere fietsers die gaan inhalen terwijl die ruimte er niet is, of dan maar de stoep kiezen. Dat mag niet, maar het is wel verklaarbaar: ze zoeken ruimte.’’

Gezelliger

Volledig scherm
© GUUS SCHOONEWILLE

Door het gebrek aan ruimte wordt het op het fietspad ook niet veiliger en gezelliger.

Uit recent onderzoek van de ANWB 
blijkt dat veel stadsfietsers zich ronduit ‘onveilig’ voelen, met Amsterdam (44 procent zegt zich onveilig te voelen) als ongewild topscorer. Veilig Verkeer Nederland sloeg onlangs dan ook alarm, omdat een groeiende groep ouders hun kinderen niet meer in het stadsverkeer durft te laten fietsen. En over gezelligheid: de agressie tussen verschillende doelgroepen (voortrazende wielrenners en breed uitwaaierende scholieren, fietsforenzen en ouderen op e-bikes) lijkt ook toe te nemen. 

Is dat een gevolg van ruimtegebrek, 
of hebben ‘we’ gewoon kortere lontjes dan 20 jaar geleden? Tertoolen: ,,Ik kan dat laatste niet met cijfers staven, maar ik ben geneigd om ‘ja’ te zeggen. Die kortere lontjes hebben volgens mij vooral te maken met onze toegenomen hang naar efficiëntie: we willen elke minuut van onze tijd nuttig besteden. En als iemand je reistijd vertraagt, levert dat frustratie op. Er is dus meer irritatie en ongemak, en dat maakt de kans op agressie groter.’’

Heel simpel

Waar verkeerspsycholoog Tertoolen rigoureus pleit voor fietspaden die drie keer zo breed moeten worden, zoekt de Fietsersbond de ruimte ook op een andere manier. Volgens Fietsersbond-directeur Saskia Kluit is de oplossing ‘heel simpel’: het snelfietsverkeer scheiden van het gewone fietsverkeer. Met als motto: ‘30 is het nieuwe 50’ zou de maximumsnelheid van het autoverkeer binnen de bebouwde kom omlaag moeten van 50 km per uur naar 30 km per uur. De snelle/bijzondere fietsen, zoals speed pedelecs (tot 45 km per uur) en cargo-fietsen, kunnen dan op de rijbaan meerijden. De gewone fietser kan dan op de al bestaande – liefst vrijliggende – fietspaden peddelen. Daarnaast moeten steden creatief zijn, zoals in Nijmegen al gebeurde. Daar blijkt dat alleen al het verschuiven van de starttijd van de eerste colleges van de Radboud Universiteit (naar 9.00 uur) een flinke afvlakking van de verkeerspiek opleverde.

Oplossing

Welke oplossing je ook kiest: er moet nogal wat aan de infrastructuur gebeuren om de groeiende stroom fietsers te bedienen. Daar is Saskia Kluit optimistisch over: ,,Er wordt te vaak gesproken alsof fietsers een probleem zijn, terwijl ze juist de oplossing leveren. Fietsen is goed voor de luchtkwaliteit: het veroorzaakt geen fijnstof of geluidsoverlast. Verder nemen fietsen nauwelijks parkeerruimte in beslag en fietsen is goed voor de volksgezondheid.

Stel dat al die fietsers nu in de auto zouden stappen, dan zouden steden direct onleefbaar zijn. Het enige wat we nu nog moeten regelen, is financiering en betere verkeersveiligheid. Nou, dat is prima te doen hoor.’’

Volledig scherm
De fiets zal steeds aantrekkelijker worden, denkt Saskia Kluit. © Jacqueline de Haas

Begrip

En de fietsers onderling, die komen er samen wel uit met wat meer begrip voor elkaar, denkt Kluit. ,,Er zijn bijvoorbeeld projecten gedaan met ouderen en scholieren. Als je die groepen met elkaar in gesprek brengt, raken ze meer bewust van elkaars gedrag, zo blijkt in de praktijk.’’

Daar verwacht verkeerspsycholoog Tertoolen echter geen wonderen van. Ons brein neemt namelijk razendsnel de rol over die je op dat moment vervult. Simpel gezegd: als wielrenner kun je je kapot ergeren aan die slome recreant. En als je een half uur later als een recreant op de fiets zit, erger je je juist weer aan die jakkerende wielrenner.

Quote

Meer begrip voor elkaar, ja mooi, maar in de praktijk lastig

Gerard Tertoolen, psycholoog

Irritatie

Tertoolen: ,,Dat is een verbazingwekkend fenomeen, maar zo werken onze hersenen nu eenmaal. Er ontstaat snel irritatie als we het gevoel krijgen dat we in onze vrijheid worden belemmerd. En dan leggen we de schuld bij ‘die andere groep’.

,,Zo geven we vrachtwagenchauffeurs graag de schuld van álle verkeersongelukken. En op het fietspad zijn wielrenners onze favoriete zondebok, terwijl waarschijnlijk 98 procent van die groep zich keurig aan de regels houdt.’’

Het heeft trouwens ook een functie, denkt Tertoolen. ,,De mens heeft gewoon vijanden nodig die niet tot onze groep behoren. Dus ‘meer begrip voor elkaar’ klinkt heel mooi, maar is in de praktijk lastig. Je moet eerst zorgen voor een logische fietsinfrastructuur, die uitnodigt om het juiste gedrag te vertonen. En het toverwoord daarbij blijft ‘ruimte’.’’ 

Aantal gewonden neemt toe

Het aantal ‘ernstig verkeersgewonden’ (o.a. botbreuken of hersenschudding), neemt de laatste jaren toe in Nederland, blijkt uit publicaties van de SWOV, de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek naar Verkeersveiligheid.

Zo kende 2016 een recordaantal van 21.400 ernstig verkeersgewonden; ongeveer 60 procent van die slachtoffers was fietser.

Bron: SWOV

poll

Het is terecht dat wraakvader Mario Haazen 4,5 jaar celstraf heeft gekregen

Het is terecht dat wraakvader Mario Haazen 4,5 jaar celstraf heeft gekregen

  • Eens (9%)
  • Oneens (91%)
10642 stemmen