Volledig scherm
Pia Dijkstra (D66) verdedigt haar wetsvoorstel in de Eerste Kamer. © ANP

Doneren is schenken, een gift

OPINIEVolgende week dinsdag stemt de Eerste Kamer over de nieuwe donorwet van Pia Dijkstra (D66). Een oproep van Anemoon Langenhoff om iedereen vrij te laten in zijn keuze. Langenhoff is theatermaker/schrijver uit Eindhoven.

Het feit dat het stemmen voor of tegen het wetsvoorstel van mevrouw Dijkstra om ons donorsysteem te veranderen van opt-in (nee-tenzij) naar opt-out (ja-tenzij) een vrije kwestie is, waarin een ieder kan stemmen naar eigen geweten, geeft aan wat het vraagstuk ten diepste is en moet blijven: een vrije kwestie, waarin een ieder op ieder moment kan kiezen naar eigen geweten, zonder dat een van bovenaf opgelegde norm bepaalt wat juist is.

Door te kiezen voor het opt-out systeem: je bent donor tenzij je actief aangeeft dat niet te willen zijn, wordt een norm bepaald en wordt op een uitkomst gestuurd en dat doet iets met je vrijheid van denken en beslissen. En dat over een stuk leven dat zo intiem, persoonlijk en delicaat is: ons stervensproces, waar nog zoveel niet over gekend is. Te makkelijk wordt gesteld dat degene van wie de organen geoogst worden op dat moment dood is. Diegene is stervende. Criteria voor hersendood zijn in de afgelopen eeuw meermaals bijgesteld en verschillen van land tot land. Er is nog zeer veel leven in hersendode mensen, nog veel fysiek functioneren. Er zijn getuigenissen van bewustzijn bij mensen met bijna dood-ervaringen. Criteria zijn dus niet hard wetenschappelijk, maar subjectief en veranderlijk, tijd- en landgebonden aannamen. Het materialistische wereldbeeld van mevrouw Dijkstra, waarbij organen geoogst en hergebruikt kunnen en dus zouden moeten worden, is een levensvisie, geen objectieve norm. In zulke delicate, persoonlijke kwesties mag alleen de eigen norm leidend zijn en die van de nabestaanden die moeten kunnen leven met de manier waarop afscheid genomen wordt van hun dierbare.

Oordeel

Door in te zoomen op de schrijnende problematiek van de wachtlijsten, met een omkering van het bestaande donorsysteem als enige oplossing, wordt het materialistisch wereldbeeld de norm. Degene voor wie dat niet goed voelt of die twijfelt, wordt de afwijker. Diegene wordt gedwongen actie te ondernemen om van de gestelde norm af te kunnen wijken. Daaruit spreekt een oordeel en dat legt een ongepaste druk op een levensfase die hoogst privé is: de overgang van leven naar dood.

Doneren, het woord zegt het al, is schenken, een grootse gift, die alleen bewust gekozen en met liefde kan worden gegeven. Dat we er meer met elkaar over in gesprek blijven lijkt me een goede zaak. Ik ben niet voor wegkijken. Daarbij zou ik het gesprek graag breder geïnformeerd willen aangaan, ook de wetenschappelijke subjectiviteit van het denken over stervensprocessen onderkennen, evenals de bezwaren van nabestaanden bij wie de procedures niet goed verliepen en bij wie daardoor het rouwproces ernstig bemoeilijkt werd, het medisch personeel dat zich niet senang voelt bij het uitvoeren van deze operaties, bij wie het niet goed voelt mensen al dan niet verdoofd te opereren in hun stervensproces.

Recht om nee te zeggen

Het recht van nabestaanden om nee te zeggen is niet goed geborgd in dit wetsvoorstel. Het zou afhankelijk worden van tijd- en persoons- of ziekenhuisgebonden normen. De familie moet iets bepleiten onder grote tijdsdruk en in nog grotere emotie. Wat de uitkomst betreft, is ze afhankelijk van externe, veranderlijke normen. Dat mag nooit het geval zijn. Bij twijfel of nee is het nee.

Ook zouden we veel beter moeten kijken naar hoe we aan de wachtlijsten kunnen werken door preventie, door actief een gezonde leefstijl te promoten, door daarin te onderwijzen, door te sturen met subsidies en lagere btw op gezond voedsel. Door in te zien hoe crimineel de tabaksindustrie is en daar consequenties aan te verbinden. Door in te zien hoe schadelijk onze maatschappelijk geaccepteerde harddrug alcohol is en daar consequenties aan te verbinden. Het schoner maken van onze leefomgeving, onze lucht, onze aarde, ons water, onze werkplekken. Het veiliger maken van het verkeer. Het tegengaan van stress in werk en privéleven.

Blik verleggen

Kan de mogelijkheid van het afstaan van een nier bij leven meer naar voren gebracht? Donatie van bloed om levens te redden? Het ontwikkelen van technieken om anders dan door donatie levens te redden? Als we onze blik verleggen en ook buiten deze wachtlijstproblematiek kijken, is er ook ander schrijnend lijden in ons land en in de wereld, kunnen we vele levens redden met minder ingrijpende, omstreden en misschien zelfs minder kostbare maatregelen? Mag ook dit besproken worden?

Niet alles wat kan moet. Het laten van een vrije keuze na het geven van objectieve, niet sturende voorlichting is de juiste weg. Bij twijfel, ook op gevoelsniveau, is het antwoord nee. Ook bij mensen die om wat voor reden dan ook deze kwestie niet kunnen overzien, daarom niet goed doorvoelen en dus geen weloverwogen ja kunnen zeggen.

Schenken

Doneren moet schenken blijven. Met groot respect voor die mensen en families die het donorschap zien als hun welgemeende bijdrage aan andermans gezondheid en geluk. Omdat het past in hun levensvisie en situatie. En groot respect voor een ieder die daar anders over denkt en/of voelt.

Dank voor uw stem tegen dit goed bedoelde maar doorgeslagen wetsvoorstel, dank u wel om deze kwestie te laten waar die thuis hoort: bij iedere individuele burger en diens familie. Bij het eigen geweten.