Volledig scherm
De arrestatie van Jos Brech die verdacht wordt van betrokkenheid bij de dood van Nicky Verstappen. De foto is gemaakt en verspreid door de Spaanse politie. © Spaanse politie

Jos Brech mag niet zwijgen

OpinieIn ernstige zaken moet de roep om uitleg zwaarder wegen dan het zwijgrecht van de verdachte. Dat schrijft strafrechtadvocaat Pieter van der Kruijs in Den Bosch in dit ingezonden stuk.

Overal kunnen we lezen en horen dat een veroordeling van Jos Brech voor doodslag c.q. moord op Nicky Verstappen geen gelopen race is: dna is vaak niet genoeg bewijs, zeker niet als de verdachte zich beperkt tot zwijgen. Er moet ander technisch bewijs zijn. Er zal technisch bewijs zijn, maar dat zal niet direct wijzen naar Jos Brech, want anders was hij wel eerder in beeld gekomen. Ik weet natuurlijk niet wat de kwaliteit is van het dna-spoor dat een 100 procent match gaf met het dna van de verdachte, maar op zijn minst genomen heeft de verdachte een hoop uit te leggen.

Stel nu dat hij dat niet doet, zit justitie dan met de handen in het haar? En stel dat op grond van die redenering Jos Brech wordt vrijgesproken, krijgt die uitspraak dan draagkracht in onze samenleving? Ik denk dat een soort volksoproer uitbreekt. Moet de rechter dan zwichten voor de vrees daarvoor of, met andere woorden, wordt Jos Brech dan veroordeeld op grond van het gezonde volksgevoel?

Stelselmatig weigeren

Tot en met het Europese Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) staat het recht voor de verdachte om te zwijgen in de kern van het eerlijke proces. Daaruit wordt afgeleid dat de verdachte niet aan zijn eigen veroordeling hoeft mee te werken. Het lijkt mij nogal wiedes dat geen verdachte psychisch of lichamelijk mag worden gedwongen om een verklaring af te leggen. Daar hadden we in de Tweede Wereldoorlog hele vervelende ervaringen mee en die ervaringen hebben mede ten grondslag gelegen aan de hernieuwde invoering van het zwijgrecht. Maar het feit dat geen verdachte kan worden gedwongen tot verklaren, is van geheel andere orde of de rechter bij zijn beoordeling rekening mag houden met dat zwijgen als de feiten schreeuwen om een reactie van de verdachte maar hij dat stelselmatig weigert.

Achter de gedachtegang van zwijgen en niet meewerken aan de eigen veroordeling schuilt een uiterst liberaal individualistische visie. Het komt mij voor dat de aanhang voor die visie tanende is en dat niet louter in die omstandigheden het belang van het individu voorop staat, maar dat de belangen van de gemeenschap die door een feit ernstig zijn geschonden veel meer naar voren mogen worden geschoven. De gemeenschapszin en het onderlinge vertrouwen met name in onze instituties die nodig zijn om een samenleving te laten werken, liefst floreren, zouden danig worden ondermijnd indien de individuele belangen van Jos Brech om geen verantwoording af te leggen, voorrang zouden krijgen.

Handhaving

In het belastingrecht dient iedere burger van alle inkomsten (inclusief de illegale) mededeling te doen, opdat de Belastingdienst kan komen tot een juiste belastingheffing. Het komt mij voor dat in de zaak van Nicky Verstappen ernstiger (morele) belangen op het spel staan waarvan handhaving grote prioriteit heeft. Kortom, in mijn visie mogen collectieve belangen worden gesteld boven de individuele belangen van Jos Brech, daargelaten dat het onder alle omstandigheden een eerlijk proces moet blijven.

Ik ben niet bevreesd dat Jos Brech ten onrechte wordt veroordeeld als hij blijft weigeren uitleg te geven over hoe zijn dna terecht is gekomen op de kleding van het slachtoffer. Hij heeft immers het recht te weerspreken wat hem wordt verweten. Dat verwijt is zeer ernstig en impliceert wat mij betreft een zekere verantwoordingsplicht van de verdachte, een plicht die hij heeft tegenover de samenleving, die gebaat is bij rechtsherstel.

Het gaat niet zomaar om een spoor maar om een dna-spoor op de kleding, niet bijvoorbeeld om dna op een sigarettenpeuk dat in de buurt is aangetroffen. Dit schreeuwt om uitleg door Jos Brech bij gebreke waarvan een veroordeling in de rede ligt.