Volledig scherm
Middelbare scholieren knotten wilgen in de polder. 'De maatschappelijke stage was, anders dan een gewone stage, niet bedoeld als beroepsvormend, maar als karaktervormend.' © MATTHIJS TERMEER

Maak de maatschappelijke stage voor jongeren zinvol

OpinieDit opiniestuk is geschreven door Ton Wilthagen, hoogleraar Arbeidsmarkt aan Tilburg University. Dit najaar zouden de eerste jongeren moeten starten met het vervullen van de maatschappelijke diensttijd. Zoiets kennen we nog uit het verleden. Wat is het plan en is dat een goed plan?

Op 5 juli 2011 werd onder het kabinet Rutte I (Rutte-Verhagen) een wetsvoorstel aangenomen, waardoor alle scholieren in het voortgezet onderwijs een maatschappelijke stage moesten lopen bij een non-profit instelling. De stage werd in het curriculum opgenomen en moest afgevinkt zijn: zonder stage geen diploma. Het idee was dat leerlingen uit het voortgezet onderwijs op deze manier een onbetaalde bijdrage leveren aan de maatschappij en kennismaken met vrijwilligerswerk. Scholen werden hiertoe extra bekostigd.

Drie jaar later, met ingang van 1 augustus 2014, schafte het kabinet Rutte II (Rutte-Asscher) de stage af bij monde van staatssecretaris Sander Dekker van Onderwijs. Scholen konden op basis van vrijwilligheid desgewenst de stages voortzetten. Intussen zijn we bij het kabinet Rutte III, waarin het CDA weer is vertegenwoordigd. Die partij is evenals de ChristenUnie fervent pleitbezorger van het idee van een dergelijke stage, omdat men het belangrijk vindt vanuit het bijbrengen van besef van normen en waarden. Het past in het rijtje Wilhelmus zingen in de klas en verplicht bezoek aan het Rijksmuseum. In dit kabinet figureert overigens ook Sander Dekker, nu als minister van Rechtsbescherming.

In het regeerakkoord van het nieuwe kabinet komt de stage terug, maar dan als een maatschappelijke diensttijd: 'Om jongeren in staat te stellen een bijdrage te leveren aan onze samenleving wordt de mogelijkheid van een maatschappelijke diensttijd ingevoerd (van maximaal 6 maanden). Deze dienst kan tegen bescheiden vergoeding vrijwillig worden ingevuld door jongeren. Samen met maatschappelijke organisaties, gemeenten en provincies wordt deze maatschappelijke diensttijd opgezet'.

Lokkertje

Er wordt nu ook een opmerkelijk lokkertje ingebouwd in de regeling. Als jongeren deze diensttijd vervullen, krijgen zij een diplomasupplement als getuigschrift van maatschappelijke betrokkenheid, wat dat ook precies mogen zijn. Als ze later solliciteren naar een functie bij de overheid geldt dat als een pre en kunnen ze voorrang krijgen. Met het bedrijfsleven wil het kabinet hetzelfde afspreken. Daarnaast wil het kabinet bekijken of een meer verplichtende variant van de maatschappelijke diensttijd kan worden ingepast in het plan om jongeren zonder diploma tot hun 21ste jaar op school te laten blijven.

Een opvallende ontwikkeling. De maatschappelijke stage was, anders dan een gewone stage, niet bedoeld als beroepsvormend, maar als karaktervormend. Hij werd geïntroduceerd, afgeschaft en keert weer terug, maar wordt nu vaagjes en stiekem gerelateerd aan de arbeidsmarkt, zelfs als reden om legitiem onderscheid te maken bij een sollicitatie. De vraag is niet alleen of dat mag - vanuit rechtsbescherming - maar ook wat dan de aard zou moeten zijn van die diensttijd.

De grootste uitdaging voor jongeren is het kiezen van de juiste opleiding, met een goed arbeidsmarktperspectief, en het succesvol afronden van die opleiding. En dat is ook een levensgroot maatschappelijk belang.

Onlangs rapporteerde de Onderwijsinspectie dat Nederlandse kinderen op de basisschool en de middelbare school steeds slechter presteren. Als daar nu niets aan wordt gedaan, raakt Nederland internationaal op achterstand. Er is dus geen tijd op scholen voor een halfbakken maatschappelijke diensttijd met een onderliggend ideologisch motief. Ook bedrijven en instellingen bewijzen we daarmee geen dienst. Laat ze, als ze echt werk voorhanden hebben, dat inzetten voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Die komen in Nederland uiterst moeilijk aan de slag, zoals het tv-programma Zembla laatst op indrukwekkende wijze in beeld bracht.

Quote

Er is dus geen tijd op scholen voor een halfbakken maatschap­pe­lij­ke diensttijd met een onderlig­gend ideolo­gisch motief.

Het is dan beter om de diensttijd in te richten als een actief en aantrekkelijk onderdeel van de bestaande loopbaanoriëntatie en -begeleiding op middelbare scholen. Die oriëntatie speelt zich nu nog te vaak op school af en zou kunnen worden verrijkt met een echte arbeidsmarktoriëntatie. Hierdoor kunnen leerlingen op aansprekende wijze, samen met bedrijven en maatschappelijke organisaties, leren en ervaren hoe de arbeidsmarkt werkt.

Die arbeidsmarkt is, zeker in Nederland, steeds ingewikkelder en dynamischer geworden. Hoe is het bijvoorbeeld om als zzp'er te werken? Waar moet je op letten? Hoe zit het met sociale zekerheid en pensioen? Welke competenties vinden bedrijven en instellingen écht belangrijk? Welke studie doet het goed de komende jaren? Hoe verlopen ontwikkelingen als digitalisering en blockchain? Wat betekent het om als mens intensief met robots samen te werken? Het kabinet heeft beloofd binnenkort te gaan proefdraaien met de stage en jongeren te betrekken bij de invulling. Hier ligt dus een kans om ten halve te keren en er een echte zinvolle en relevante activiteit van te maken ten dienste van zowel jongeren als maatschappij. Laat die rare term diensttijd ook meteen vervallen en maak er een arbeidsmarkt challenge van.

ED gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement