Volledig scherm
De Nederlandsche Bank geeft de pensioenfondsen geen beleidsruimte. © Lex van Lieshout

Ondanks de hoge buffers geen indexatie van pensioenen

OpinieNederland heeft een van de hoogste pensioenreserves ter wereld. Toch wordt er niet geïndexeerd. Dit ingezonden artikel is geschreven door Hans Smulders, gepensioneerd bedrijfseconoom.

Sinds 2008 zijn de pensioenen niet of nauwelijks geïndexeerd. De buffers bij de pensioenfondsen zijn wel gegroeid. Van 596 miljard euro in 2008 naar inmiddels meer dan 1.400 miljard. In procenten van het BNP 190 procent en Nederland heeft daarmee een van de hoogste pensioenreserves ter wereld.

Hoe kan het dat bij een pensioenvermogen van 1.400 miljard, de pensioenen niet geïndexeerd, ja zelfs gekort moeten worden? Of geïndexeerd kan worden, wordt bepaald door de hoogte van de dekkingsgraad. Dit is de verhouding tussen vermogen en verplichting. Pensioenfondsen mogen bij een dekkingsgraad vanaf 110 procent gedeeltelijk indexeren, vanaf 125 procent volledig. De gemiddelde dekkingsgraad bij pensioenfondsen bedraagt momenteel 107,8 procent (bron: DNB). Eigenlijk prima, want het betekent dat de pensioenfondsen de komende 30 à 40 jaar aan alle toekomstige verplichtingen kunnen voldoen en dan nog 8 procent over hebben (bij een rendement van 1,5 procent). Toch mag niet geïndexeerd worden!

Streng

De Nederlandsche Bank is veel te streng. Bij het berekenen van de dekkingsgraad moet de pensioenverplichting gewaardeerd worden op basis van de rentetermijnstructuur (de rekenrente). Deze rekenrente die eerst 4 procent was, is door de renteontwikkelingen gedaald naar 1,5 procent. Daardoor moet meer in kas worden gehouden om aan de verplichtingen te kunnen voldoen.

De pensioenverplichtingen worden door de rekenrente kunstmatig omhoog gestuwd. Het zou veel realistischer en logischer zijn om het gemiddeld werkelijk rendement als uitgangspunt voor de pensioenverplichting te nemen. De pensioenfondsen gaan zelf uit van 2,7 à 2,8 procent. In het rapport van het CBS 'Totale pensioenaanspraken van Nederland in beeld' wordt ook geconcludeerd dat de rekenrente het bedrag opblaast dat nodig is om aan de verplichtingen te kunnen voldoen.

1.400 miljard euro! Dit is zo bizar veel geld dat ik de stelling aandurf dat tot 2040-2050 meer dan voldoende middelen in kas zitten om aan alle huidige en toekomstige pensioenverplichtingen te voldoen. Ons pensioenstelsel is helemaal niet zo onhoudbaar als wordt voorgespiegeld en ook jongeren kunnen een aanvullend pensioen opbouwen.

Voorbeelden

Een simpele rekensom: Begin 2018 is het belegd vermogen bij de pensioenfondsen 1.357 miljard. Tellen we daarbij op het beleggingsresultaat van 37 miljard (rendement 2,75 procent) en de premie-inkomsten van 29 miljard, dan is het totaal 1.423 miljard. Trekken we hiervan af de pensioenuitkeringen - 28 miljard (CBS) - dan blijft 1.395 miljard over. De pensioenuitkeringen kunnen uit de lopende exploitatie (beleggingsresultaat plus premie-inkomsten) worden betaald.

Nog een voorbeeld. In 2015 waren er 3,1 miljoen gepensioneerden. In 2045 zullen dat er naar verwachting 4,7 miljoen zijn (CBS). De piek van de vergrijzing is dan bereikt, daarna lopen de cijfers terug. Het gemiddeld aantal gepensioneerden over die periode is 3,9 miljoen. Bij een gemiddeld jaarlijks uit te keren pensioenbedrag per gepensioneerde van 10.000 euro exclusief AOW (CBS), bedragen de pensioenuitgaven over 30 jaar 1.170 miljard, fors minder dan wat nu aan vermogen beschikbaar is en dan is nog geen rekening gehouden met beleggingsresultaten en premieopbrengsten.

De werkelijkheid is ongetwijfeld complexer, maar dat neemt niet weg dat er ruimte is voor indexatie. En pensioenkortingen zijn al helemaal ongepast vanwege de reserves.

DNB schept met de rekenrente een veel te pessimistisch beeld. Zij schrijft niet alleen rekenregels voor omtrent de waardering van de pensioenverplichtingen. Ook bepaalt zij via de beleidsdekkingsgraad wanneer geïndexeerd mag of gekort moet worden. Pensioenfondsen hebben geen enkele beleidsruimte meer. Daarnaast worden de rekenregels ook steeds aangescherpt. Was in 2014 de vereiste dekkingsgraad nog 104 procent, nu is deze al 110! Het lijkt alsof DNB de regels aanscherpt naar de mate de positie van de pensioenfondsen (nog) beter wordt. 'Rupsje nooitgenoeg', denk ik dan.

Ondertussen blijf ik verzuchten; waar blijft onze indexatie?