Volledig scherm
Minister Arie Slob in gesprek met ontevreden leerkrachten. © ANP

Onderwijs besteedt geld niet goed

OPINIEDe auteur van onderstaand opinieartikel is Marianne Wagemans, oud-penningmeester van een basisschool en eigenaar van de Coach! Huiswerksupport in Son en Breugel.

De leerkrachten van het basisonderwijs gaan weer staken om meer salaris. Er wordt met een grote beschuldigende vinger naar de overheid gewezen. Maar is die vinger wel terecht?

Allereerst zou eens heel goed naar de geldstromen binnen het onderwijs gekeken moeten worden. Sinds de invoering van de lump sum financiering is het basisonderwijs zelf verantwoordelijk voor besteding van de overheidsmiddelen. In de haast om die zak met geld te krijgen is door onderhandelaars destijds niet goed opgelet en meegerekend. Zo waren, enkele jaren voor de invoering van deze lump sum, de bedragen al 'vastgezet'. Opvallend in de beginjaren was bijvoorbeeld dat de energiekosten van scholen wel stegen, maar men daar geen extra middelen voor ontving.

Investeren

Gemeenten waren (en zijn) veelal verantwoordelijk voor de huisvesting van scholen en krijgen daarvoor geld van het Rijk. Deze geldstromen zitten 'verstopt' in gemeentelijke begrotingen en waarschijnlijk is dit geld lang niet helemaal ten goede gekomen aan het onderwijs, bijvoorbeeld om te investeren in energiebesparende maatregelen. Binnen de lump sum is het zo dat geld dat bespaard wordt op bijvoorbeeld verlichting en verwarming uitgegeven zou kunnen worden aan klassenverkleining. Verder was bij de vaststelling van de lump sum-bedragen nog geen sprake van aanzienlijke investeringen in ict met kostbare zaken als digiborden, pc's, tablets en digitaal lesmateriaal. In het onderwijs was men, zeer conservatief, gewend om te werken met afschrijvingen van twintig jaar of langer. Dit lukt niet met de huidige, snel veranderende hard- en software. Gevolg: er moet worden gekozen tussen investeren in hardware en uitgaven aan salaris. Ondertussen hangt het geld aan de muur.

Bestuur

Behalve op de werkvloer komt een heel groot deel van het budget op andere plekken terecht. Zoals bij overkoepelende besturen. Waarbij er soms een behoorlijk potje van wordt gemaakt. Zoals bij de drie basisscholen in Nuenen die na een fusie bestuurd worden door een college van bestuur. Scholen en bestuur hebben nu ruzie en een groot deel van het budget gaat op aan advocaten.

Verder zijn grote schoolbesturen vaak meester in het administratief aan het werk zetten van schoolleiders en leerkrachten. Een gevolg is dat steeds meer basisscholen - ongeacht de omvang - een directeur hebben die is vrijgesteld van lestaken. Voorheen was dit andersom: het (gratis) ouderbestuur deed het werk en de directeur stond vaak 60 procent of meer van zijn of haar tijd voor de klas.

Keuzevrijheid

Misschien moet ook maar eens de discussie gevoerd worden of we het ons nog wel kunnen permitteren om al die kleine scholen, veelal op korte afstand van elkaar, in stand te houden. Deze zogenaamde keuzevrijheid is heel erg duur aan het worden. Uiteraard moeten kleine scholen op het platteland blijven, maar een dorp van 16.000 inwoners met zeven basisscholen is absurd.

Onlangs kwam hier ook nog het verhaal bij dat de besturen zelf verantwoordelijk zijn voor het - veelal te laag - inschalen van hun personeel. Die vrijheid en verantwoordelijkheid ligt namelijk bij hen en niet meer bij de overheid.

Een groot deel van het geld komt ook niet bij de meester of juf terecht, maar bij allerlei 'ondersteuners' zoals dyslexie-coaches, psychologen en onderwijskundigen. Allemaal met een hoger uurtarief dan de juf of meester, maar vaak wel betaald uit het onderwijsbudget. Overigens is het onderwijs hier zelf debet aan met de introductie van de 'zorgleerling'. Soms waan je je in een medische omgeving in plaats van in een school.

Dure directeur

Ondertussen heeft de overheid gemeend het speciaal onderwijs te moeten afschaffen en zijn veel bewerkelijke leerlingen naar het reguliere onderwijs gegaan. Intussen blijft het geld op diverse plekken regionaal 'hangen' bij allerhande samenwerkingsverbanden die allemaal een dure directeur en ondersteuners in dienst hebben. Voor buitenstaanders is het volslagen onduidelijk wat zij doen en de gewone meester of juf heeft te veel leerlingen met een ernstige gedrags- of leerproblematiek.

In plaats van te wijzen naar de overheid is het tijd dat het basisonderwijs eerst eens intern het huis op orde gaat brengen. Al doende zal blijken dat veel geld gevonden kan worden voor verkleining van de klassen.

Lager niveau

Als het onderwijs financieel en organisatorisch op orde is, kan eens voorzichtig gedacht worden aan inhoudelijke onderwijsveranderingen. Waarbij het uitgangspunt niet moet zijn hoe bedienen wij de huidige, overprikkelde jeugd, maar wat willen wij onze kinderen leren. Het is toch een gotspe dat we anno 2017 meer analfabeten hebben dan ooit, dat er een dyslexie-epidemie door het land raast, dat een groot aantal kinderen middelen als Ritalin voorgeschreven krijgt, maar ook dat brugklasleerlingen een lager niveau van rekenen en ontleden hebben dan ooit tevoren. Wat de vraag oproept waar het basisonderwijs de hele dag mee bezig is.

Juffen en meesters, dat jullie protesteren is een goeie zaak, maar vertel wel het hele verhaal en zoek je vijand ook eens dichter bij huis.

ED gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement