Volledig scherm
Het hoofdkantoor van Philips Nederland wordt een rijksmonument.

Slimme regio schat monumenten op waarde

OPINIE - Cees-Jan Pen is lector vastgoed aan Fontys Hogescholen en programmamanager Onderzoek Platform31. Jeroen Saris is directeur van de Stad bv en Simon van Dommelen is zelfstandig adviseur.

Eindhoven profileert zich meer en meer met zijn industriële verleden (Strijp R en S). Drie gebouwen die zijn aangewezen als rijksmonument vertegenwoordigen de economische en culturele waarde die in de Brainport ligt opgeslagen. De Culturele Hoofdstad is weer een stapje dichterbij.

Tot de 89 nieuwe monumenten die minister Jet Bussemaker (Cultuur) bekendmaakte, behoren het Evoluon, het Metaforum van de TU/e (voorheen W-hal) en het hoofdkantoor van Philips Nederland. De mededeling dat de lijst nog niet definitief is, omdat de eigenaren nog bezwaar kunnen maken, verstoorde het feestje een beetje. De angst voor verplichtingen die kleven aan een monument wegen toch niet op tegen de grote potentie van dit erfgoed? Hopelijk overwinnen de eigenaren hun koudwatervrees.

Neem alleen al het Evoluon. Hoe eenvoudig kan dit worden omgezet in een showcase voor de Brabantse technologie-regio, zoals bijvoorbeeld het Mercedes Benz- museum deze functie vervult voor Stuttgart? De gemeente Eindhoven kan kansrijke initiatieven helpen door flexibel en met tempo om te gaan met de regelgeving en de kennis van de monumentenzorg in te zetten.

Het is niet nodig de status van monument meteen te problematiseren vanwege de kosten. De ervaringen met Strijp S tonen aan dat een monument waarde schept. Natuurlijk zijn er aanzienlijke onderhouds- en beheerkosten, maar anders dan bij doorsnee vastgoed ontstaat bij hergebruik van monumenten snel waardebehoud en -stijging van het gebied. Stad en regio zouden veel meer mogelijkheden kunnen benutten om broodnodige functies als broedplaatsen, hotels, jongerenhuisvesting en creatieve hotspots in monumenten en erfgoed te huisvesten. Dat heeft meer zin dan de focus te leggen op kansloze leegstaande kantoren of winkels. Hoe somber en zorgelijk de leegstand ook is, er is gewoon te weinig vraag naar deze verouderde gebouwen, die vaak ook nog op de verkeerde plaats staan. Des te belangrijker is het om als slimme regio te kiezen voor 'waardevolle' plekken. Het is nog te vroeg, maar het zou prachtig zijn als de waarde die wordt gegenereerd met erfgoedontwikkeling kan worden geïnvesteerd in een sloopfonds om kansloos vastgoed te verwijderen.

De stelling dat monumenten economische waarde maken, is onlangs onderbouwd door wetenschappelijk onderzoek van de Vrije Universiteit en de Universiteit Twente in het boek Cultureel erfgoed op waarde geschat van Platform31. De onderzoekers tonen aan dat mensen – vaak hoogopgeleiden – graag meer betalen, tot zelfs twintig procent extra, om te wonen in een monument. Het opknappen van een monument verhoogt tevens de waarde van woningen in de directe omgeving. Erfgoed en monumenten zijn echte trekkers als het erom gaat meer kenniswerkers en technologisch geschoolden naar de regio te halen. Wil Brainport in 2020 erin geslaagd zijn tot de top 10 van technologische regio's ter wereld te behoren, dan is juist dit type mensen hard nodig.

De Brainport-partners leveren prachtig werk door kennis en innovatie in de regio te stimuleren, maar een beetje meer aandacht voor erfgoed kan enorm helpen in het imago van de regio.

Een regio met een verhaal en een levende industriële traditie trekt nieuwe typen bedrijven en mensen aan. Een goed voorbeeld is het restaurant en de werkplaats/ showroom van Piet Hein Eek in Strijp. Het op deze manier benutten van erfgoed zorgt voor extra MKB-bedrijvigheid en voorzieningen waar Eindhoven enorme behoefte aan heeft. Stad en de regio verhogen hun concurrentiekracht door te laten zien dat ze niet alleen beschikken over ruimte en gebouwen, maar dat deze karakter hebben en het verhaal kunnen vertellen hoe de regio groot geworden is.

Promovendus Wouter Jan Verheul geeft in zijn proefschrift over stedelijke iconen uit 2012 aan dat dit de plekken zijn waar je wilt zijn en waar de ontmoeting en de uitwisseling plaatsvinden. De door de minister aangewezen gebouwen zijn iconen die verweven zijn met de Eindhovense identiteit. Zij kunnen de stad in beweging brengen. Dat is wat Verheul verstaat onder de architectuur van de verankerde vernieuwing.

De slimste regio Eindhoven staat bekend om zijn innovatiekracht en nieuwe ideeën. Het zijn juist oude gebouwen die nieuwe ideeën nodig hebben. De stad beschikt over nog veel erfgoed en monumenten en de komende jaren laten zien wat de economische betekenis hiervan is voor de quality of life van Brainport en daarmee voor de economische toekomst van Eindhoven en de regio.