Volledig scherm
© Evert-Jan Daniels/ANP

Zinloze reacties op zinloos geweld

OPINIE - In praatprogramma's wordt gekeken naar wat er toch aan de hand is op de Nederlandse voetbalvelden en er wordt driftig gezocht naar het antwoord op een vraag die niet gesteld zou moeten worden in een welvarend land: hoe komt het dat we de weg kwijt raken?

Wiens schuld is het? De een noemt het een Marokkanenprobleem, de ander een probleem van 'de jeugd van tegenwoordig'. De een roept op tot een voetbalvrij weekend, de ander tot een extra debat in de Tweede Kamer. Simpele antwoorden op een complex systematisch probleem helpen niet. Ze gaan namelijk voorbij aan de diepgewortelde vraag: en wie ben ik in deze wereld?

Om een antwoord te zoeken op de complexe vragen die zinloze destructiviteit oproepen, moeten we terug naar een elementaire vraag. Hoe ziet de mens (ik) de andere mens (ander) eigenlijk? Op dat gebied lijkt iets gaande. Het lijkt of 'ik' meer en meer de ander ziet als een ander die tot nut moet zijn voor 'ik'.

Onze ontmoeting met de ander wordt gevoed door egoïsme. Ik ontmoet je alleen als ik er (sociaal, economisch) beter van word. Als dat niet zo is, ga ik in een boog om je heen. De ander wordt dan immers tot last. Maar als je rekent dat iedereen 'ik' is, en iedereen neigt de ontmoeting met de 'nutteloze' ander te ontwijken, dan kan dat niet anders dan tot maatschappelijke rottingsprocessen leiden. We verbinden ons niet (meer) met de anderen als ze te anders zijn. We zijn daardoor ondergedompeld in een diepe sociale crisis. Daarin nemen we afstand zodra de ander tot last is. We negeren die ander. Behalve als de ander doet zoals 'ik', dan mag hij meedoen. ADHD'ers moeten zich conformeren aan niet-ADHD'ers, desnoods met medicatie. We vragen ons niet meer eerst af of Ritalin tot nut is voor de gebruiker, we kijken in de eerste plaats of we er zelf profijt van hebben. Een moslim moet een hand geven. Zo doen we dat bij ons. Wat het voor de moslim betekent, is een vraag die we liever niet stellen. Dat is niet belangrijk.

Dialoog

Door deze manier van samenleven lopen we onherroepelijk het risico dat de ander zichzelf kwijt raakt. Dat zeg ik niet om de ander van verantwoordelijkheid te ontdoen. Juist niet, want de ander moet niet vechten, schelden en moorden. Maar de agressie stopt niet door te verklaren dat het komt doordat hij Marokkaan is of een lastige puber. De agressie wordt wel minder als we in een vroeg stadium in dialoog gaan.

Ik ben tegen zinloos geweld. Ik ben ook tegen zinloos reageren en verklaren. Ik roep op tot iets anders, iets groters, dan een stille tocht (of luidruchtige demonstratie). Ik roep alle 'ikken' op om elke ander te ontmoeten, vooral als die ander niet is zoals jij. Alleen van meedoen, jezelf mogen zijn, samenwerking en constructieve begrenzing krijg je een wereld met altruïstische anderen die 'ik' wederzijds tot dienst willen zijn. Betrouwbaarheid begint nooit bij de (destructieve) ander. Betrouwbaarheid is in je eigen aangezicht kijken en aan jezelf vragen: wil je asjeblieft lief zijn voor de ander, ook als de ander je niet tot voordeel is?

- De auteur uit Oirschot is contextueel therapeut en begeleidt veel gezinnen waar (beginnend) destructief gedrag zich openbaart.