Volledig scherm
Tiny houses in aanbouw in 'Minitopia' in Den Bosch. © Roel van der Aa

Bouwen met hout is groen en gezond

OpinieDe auteurs zijn Marlies Zuidam en Emile van Vught. Zij zijn oprichters van FAAM architects in Eindhoven. Zij vinden dat stad en land moeten vergroenen. Houtbouw als onderdeel van een ontwerpstrategie voor een groenere en gezondere toekomst.

Tegenlicht Meet Up 040

Geïnspireerd op de VPRO Tegenlicht documentaire ‘Houtbouwers’ is er vandaag een Tegenlicht Meet Up 040 over Houtbouw in Bibliotheek Eindhoven. Aanvang 19.00 uur. Tafelgasten: Emile van Vugt, oprichter FAAM architects, Marco Vermeulen, eigenaar Studio Marco Vermeulen en Raoul Vleugels en Niels Groeneveld, oprichters architectenbureau Werkstatt. Er is volop ruimte voor debat. Bijwonen van de Tegenlicht Meet Up is gratis, vooraf aanmelden is nodig via tegenlicht040.nl.

Recente berichtgeving geeft aan dat 35 procent van alle kinderen in Nederland opgroeit in ongezonde huurwoningen met te weinig daglicht en te veel vocht en schimmel. De jongste generatie laat van zich horen: van blokkades van Extinction Rebellion tot de speeches van Greta Thunberg. De aandacht voor duurzaamheid groeit; doorgaan op dezelfde wijze kan echt niet meer. Maar hoe dan wel?

Pioniers met inspirerende initiatieven zijn er: Verheven Huisjes in Woensel-West, Minitopia in Den Bosch, Kiki en Joost met hun eigen werkplaats. Maar tussen de filosofie van deze kleinschalige initiatieven en de enorme bouwopgave bevindt zich een stevige kloof. Om op te kunnen schalen zijn nieuwe visies op de gebouwde omgeving noodzakelijk.

De actuele focus op het oplossen van de CO2-uitstoot door ons consumptiegedrag is niet genoeg. Er moet meer aandacht komen voor de vergroening van stad en land. Vergroening lost problemen op met hittestress, stikstof, fijnstof, biodiversiteit en ook onze CO2-uitstoot. Met regeneratief ontwerpen beschouwen we alle aspecten van duurzaamheid als een interacterend geheel. Sociale duurzaamheid, energie, gezondheid, materialen, water en ecologie reageren op en zijn afhankelijk van elkaar. Bij deze projecten werken we daarom al vroeg samen met verschillende disciplines: stedenbouwkundigen, ecologen, biologen en deskundigen in de waterhuishouding.

De stappen

De eerste stap is op gebiedsniveau. Met het projectteam kijken wij naar de locatie en het grotere gebied: wat zijn de bestaande ecologische kwaliteiten en hoe kunnen we deze intensiveren? Het gebouw wordt zorgvuldig gepositioneerd. We streven naar een ecologisch gebalanceerd systeem, waarbij watermanagement, biodiversiteit en ecologie hand in hand gaan.

Daarna wordt onderzocht wat het gebouw kan toevoegen aan ecologische kwaliteiten. De keuze van materiaal is essentieel, omdat het de circulariteit van het project en de gezondheid van de toekomstige bewoners beïnvloedt (emissie, zicht, geur, tast). Daarnaast hebben we aandacht voor bewustwording bij bewoners en betrokkenen.

Binnen bovenstaande stappen van de ontwerpstrategie werken wij vaak met houtbouw. Dit kan in vele vormen worden toegepast: houtconstructies (atelier Kiki en Joost), houtskeletbouw en CLT (Landgoed Eikenburg en De Kleine Aarde). CLT (cross laminated timber) is massief hout, dat kruislaags is verlijmd. Door de gevels te bekleden met hout als afwerkingsmateriaal, wordt de interne houtstructuur door de uiterlijke verschijningsvorm tot uitdrukking gebracht. De gevel is zo een visitekaartje voor het achterliggende bouwsysteem.

Naast een lichtere constructie is het voordeel van hout ook dat het vervangbaar is, gezond, eenvoudig te demonteren en CO2-absorberend. Daarnaast is de prefabricatie in de fabriek, de bouwsnelheid en het eenvoudigere bouwproces (minder transport en minder arbeidsgangen) van toegevoegde waarde. De kwetsbaarheid op het gebied van geluid en brand is oplosbaar. Bouwen in CLT is doeltreffend, maar ook esthetisch. Ruwbouw is afbouw. Hout is immers ook gewoon mooi als afwerking en werkt positief op onze psyche.

The next step! Opschalen kunnen we niet alleen: doeners zijn noodzakelijk. Onze opdrachtgevers zijn corporaties met lef en daadkracht, zoals St. Trudo, JOOST en ontwikkelaar Kalliste. Ook gemeenten en politiek hebben een sleutelrol. In Heerhugowaard en Venlo bijvoorbeeld en bij de recente tenders in Bosrijk Eindhoven staat duurzaamheid centraal.

Momenteel ontwerpen wij een duurzaam sportinnovatiecentrum, waarbij een team vanuit de TU/e is betrokken. Eindhoven heeft goud in handen met de triple helix: overheid - onderwijs - bedrijfsleven. Laten we eerder en vaker onze expertises samenbrengen voor een groenere en gezondere toekomst.