Volledig scherm
De Krijgsraad in Paramaribo veroordeelde Desi Bouterse tot twintig jaar celstraf voor zijn aandeel in de Decembermoorden in 1982. © REUTERS

Decembermoorden: blijdschap na vonnis van dappere vrouwelijke rechters

OpinieDe Decembermoorden hadden een negatieve invloed op het leven van veel Surinaamse families. Eindelijk is Desi Bouterse daarvoor berecht. Dit ingezonden artikel is geschreven door Dave Ensberg-Kleijkers, auteur van het boek ‘Bezielde Beschaving uit 2017.

Elk jongetje zit vol met dromen. Dromen van het scoren van het winnende doelpunt in de finale van het wereldkampioenschap voetbal. Dromen van een zoen van het mooiste meisje uit de klas. Dromen van onbeperkt de allerlekkerste pizza's eten. Zo had ik als jongetje ook mijn dromen. Eén van die dromen ging over het land waar mijn ouders waren geboren en getogen: Suriname.

Wat als Desi Bouterse nooit een militaire coup had gepleegd? Wat als de Decembermoorden nooit waren gebeurd? Wat als mijn ouders, broer en zus niet hadden hoeven te vluchten uit Suriname?

In deze droomwereld zag mijn leven er buitengewoon positief uit. Dankzij het historische vonnis van de krijgsraad van vrijdag 29 november komt deze jongensdroom over een vredig en rechtvaardig Suriname weer naar boven en durf ik weer te hopen.

Rechtszaak op de voet volgen

Drie vrouwelijke rechters hadden het lef om de hoofdverdachte van de vijftienvoudige moordzaak en tevens zittend president en staatshoofd te veroordelen tot twintig jaar cel. De maximale straf voor Desi Bouterse. Twaalf jaar na de start van het proces en 37 jaar nadat de vijftien vooraanstaande Surinaamse mannen werden geëxecuteerd door de militaire machthebbers van toen. Ik volgde de uitspraak van het vonnis vanuit mijn woonplaats Tilburg via sociale media op de voet. Richting het einde kon het niet meer misgaan; dit was een opmaat naar een keiharde veroordeling. Eindelijk werd Bouterse formeel berecht voor deze lafhartige en verstrekkende misdaad, waarna Suriname nooit meer hetzelfde is geworden. Na het vonnis belde ik in euforie met mijn vader. Een mix van ongeloof, hoop en blijdschap typeerde de inhoud van dit telefoongesprek.

Menige Surinaamse familie kan, tenminste als ze dat durft, meepraten over wat de jaren 80 met hen hebben gedaan en hoe hun leven daardoor fundamenteel is veranderd. Zo ook mijn familie.

Mijn ouders vertrokken in 1977 vanuit Nederland met hun toen nog twee kleine kinderen terug naar Suriname. Daar kochten ze een huis en genoten ze van het land dat ze met recht hun thuisland noemden. Ze werkten er en hadden volop familie en vrienden in de buurt. De militaire coup bracht daar drie jaren later abrupt verandering in.

Klein koffertje

Om meerdere redenen waren mijn ouders daarna hun leven niet meer zeker. Ze werden onmiskenbaar bedreigd en besloten te vluchten - op zoek naar veiligheid. Met niets meer dan een klein koffertje, om zo de militairen de illusie te geven dat ze op vakantie gingen, namen ze de benen naar Barbados om vervolgens terug te keren naar Nederland. Ik werd vier jaren later geboren, maar heb mijn hele jeugd gemerkt hoezeer deze vlucht uit Suriname het leven van ons gezin negatief en traumatisch heeft beïnvloed.

Ik had als jongetje voldoende redenen om te dromen van een vredig en rechtvaardig leven in Suriname. Dan zouden mijn papa en mama misschien veel liever voor elkaar zijn. Hadden ze minder verdriet. Hadden ze hun oude banen nog gehad waarover ze met plezier vertelden. Konden ze wonen in een mooi, vrijstaand koophuis in de warme tropen in plaats van te klagen over hun flatje in de Hollandse vrieskou.

Die droom was en is een illusie. Dat wist ik als jong ventje ook wel, maar de hunkering naar rechtvaardigheid is er niet minder door geworden.

Ik wilde alles weten over Suriname en de jaren 80. Zo besloot ik op mijn zeventiende samen met mijn vriend Robert een profielwerkstuk te schrijven over de Decembermoorden. In de inleiding schreef ik: 'Natuurlijk moest dit grove idee nog wat worden verfijnd en niet snel daarna kwamen Robert en ik op het schitterende idee om het mysterie rondom Fred Derby tijdens de Decembermoorden als onderwerp te nemen. Ik weet zelf namelijk dat het in Suriname tot op de dag van vandaag vaag is wat de rol van de inmiddels overleden man is geweest. (...) We hebben onze hoofdvraag als volgt geformuleerd: Waarom is Fred Derby gespaard door Desi Bouterse tijdens de Decembermoorden in Suriname?'

Trots en geen schaamte

Toen de rechter het vonnis voordroeg, citeerde ze ook de getuigenverklaring van oud-vakbondsleider Derby - de 'zestiende' man die ternauwernood en op miraculeuze wijze aan de moorden wist te ontsnappen. Die knul van zeventien jaar kwam weer bij mij naar boven, inclusief zijn dromen van toen. Ik hoopte oprecht dat Bouterse ooit zou worden veroordeeld voor zijn rol in deze afschuwelijke moorden.

En in het verlengde daarvan hoopte ik dat Suriname weer de vredige, rechtvaardige samenleving en democratie zou worden waarover ik van mijn ouders de nodige verhalen had gehoord. De democratie waar mijn wijlen grootvader, Emile Ensberg, als vicepresident, minister van Politie en Justitie, waarnemend gouverneur, parlementariër en in vele andere functies een betekenisvolle bijdrage had geleverd. Ik droomde dat het ideale, onafhankelijke Suriname van diezelfde Emile Ensberg weer het land was waar hij trots op kon zijn en niet het land waarvoor hij zich zou schamen.

De drie dappere, vrouwelijke rechters hebben die droom weer net iets realistischer gemaakt. Ongeacht het vervolg - of Bouterse uiteindelijk wel of niet in de cel terechtkomt - dat gevoel pakt niemand deze jongen meer af.