Ook schouwburgen blijven dicht.
Volledig scherm
Ook schouwburgen blijven dicht. © Daniël Hoitink

Doel heiligt middel: gratis geld tegen crisis

OpinieEconomische crises zijn van alle tijden. Economen lukt het ondanks gebruik van complexe modellen niet een crisis te voorspellen. Dat betekent dat overheden en banken hooguit kunnen proberen de schade te beperken. Theo Schut en Michel Verheijden zijn respectievelijk oud-docent en docent algemene economie aan Fontys Hogeschool Eindhoven, pleiten voor ‘helikoptergeld’.

In de kredietcrisis verhoogden overheden hun uitgaven. Als gevolg van dit stimuleringsbeleid nam de staatsschuld in de eurozone fors toe. Van 70 procent van het bruto binnenlands product in 2008 naar 85 procent in 2010, terwijl in Europa een norm van 60 procent geldt. Ook de Europese Centrale Bank nam haar verantwoordelijkheid. Ze schoot banken met een ongekende geldinjectie te hulp en verlaagde de rente tot een historisch laag niveau. Alles haalde ze uit de kast om het stilvallen van de kredietverlening en daarmee van de economie te voorkomen.

Nu waait een coronavirus rond en doet de medische sector er alles aan om mensen te beschermen en slachtoffers te voorkomen. Overheden doen uit voorzorg hun land op slot. Economisch heeft dat in een sterk geglobaliseerde wereld vergaande consequenties. Dit effect wordt nog versterkt door de sociale onthouding die overheden vragen. Horeca, sportclubs, schouwburgen en andere bedrijven zijn gesloten. Je hoeft geen econoom te zijn om een crisis te voorspellen.

Staatsschuld

De kunst is nu om de economie te stutten. In Nederland heeft het kabinet daarvoor tientallen miljarden uitgetrokken. Indien noodzakelijk schroomt het niet zijn zakken te legen, ook al loopt de staatsschuld daardoor fors op. De ECB laat zich niet onbetuigd en heeft 750 miljard euro gereserveerd om staatsobligaties op te kopen van landen, zodat die in staat zijn maatregelen te nemen om de economie draaiende te houden. Mocht dat nog niet genoeg zijn, dan heeft ze nog een reservepot van 450 miljard.

Deze maatregelen hebben zolang de crisis duurt een gunstig effect, maar na de crisis komt de rekening links- of rechtsom weer bij de burger terecht. Bezuinigingen zullen noodzakelijk zijn om opgelopen schulden tot aanvaardbare proporties terug te dringen. We moeten er niet aan denken dat dan weer op de volksgezondheid moet worden bezuinigd!

Geoormerkt

Het lijkt ons beter dat overheden hun noodzakelijke uitgaven kunnen financieren met zogenaamd helikoptergeld. Geld dat de ECB rechtstreeks aan de overheden overmaakt zonder dat daar een verplichting tegenover staat. In feite ontvangt de overheid gratis geld. Dat geld is in deze bijzondere situatie wel geoormerkt en dient enkel gebruikt te worden om de economie te behoeden voor een recessie en ter bestrijding van het coronavirus.

Het grote voordeel van helikoptergeld is dat na de crisis geen extra bezuinigingen nodig zijn omdat staatsschulden niet zijn toegenomen. Een aantal economen is overtuigd tegenstander, omdat het de inflatie zou aanwakkeren. Zij moeten zich echter afvragen of dat in de huidige situatie ook opgaat. Wij denken het niet. Mochten we het bij het verkeerde eind hebben dan kan de inflatie door de ECB worden bestreden met een renteverhoging. In deze uitzonderlijke situatie heiligt het doel - voorkomen van de crisis - in alle opzichten het middel - gratis geld!