Volledig scherm
Grote aantallen containers uit China worden gelost in de haven van Rotterdam. © ANP XTRA

EU, Nederland en ASML moeten keuzes maken: Macht verschuift richting China

OpinieDe macht van China groeit. VDL en ASML ondervinden daarvan de gevolgen. Onze welvaart staat op het spel. Dat betoogt econoom en publicist Frits Bosch uit Helmond is dit ingezonden artikel.

De Nederlandse overheid is door de Amerikanen flink onder druk gezet om de verkoop van Nederlandse chipmachinetechnologie aan China te blokkeren. Doordat een exportvergunning werd opgeschort, kan ASML haar duurste technologie niet verkopen aan Chinese bedrijven.

Wim en Willem van der Leegte van VDL: 'China lacht ons uit als wij daar met onze bussen aankomen. Als wij naar China exporteren, moeten wij 25 procent invoerrechten betalen en andersom zij 4 procent. Moeten we knokken voor de welvaart van de Chinezen of moeten we aan onszelf denken? Europa heeft de grootste interne markt, maar we doen alsof we de kleinste hebben. We vragen niet om beschermende maatregelen, we vragen Brussel om met gelijke munt te betalen.'

‘Het Japanse gevaar'

Toen Wisse Dekker (1924-2012) in 1982 aantrad als topman, stond Philips onder zware druk door de concurrentie uit Azië. Dekker heeft zich druk gemaakt over 'het Japanse gevaar'. In die tijd waren Japanners sterk in opkomst op het gebied van consumentenelektronica en microchips. Dekker verzette zich tegen de lage Japanse prijzen en probeerde marktbeschermingen en importheffingen te laten invoeren. Dat hebben we achter ons gelaten. Is de concurrentie van China ook van voorbijgaande aard?

Cijfers liegen niet. China levert voor 35 miljard euro goederen aan Nederland en Nederland voor 10 miljard aan China. De handelsbalans is dus uit het lood geslagen en China trekt onze werkgelegenheid weg.

Produceren wij niet meer in Nederland, dan verliezen we kennis en volgt het kapitaal en daarmee onze welvaart. Een kwart van alle banen in Nederland is industrieel of aan de industrie gerelateerd. Maar liefst 70 procent van onze export is afhankelijk van industrie. Wie de Nederlandse industrie wegdenkt, kan de gevolgen voor de BV Nederland uitrekenen. En toch gebeurt het.

De Europese Unie houdt zich bezig met velerlei soorten regelgeving, maar er is geen gelijk speelveld. China heeft de vrije hand en verovert Europa in economisch opzicht.

IJdele hoop

In mei 2019 kwam het kabinet met zijn China-notitie. Geconstateerd wordt dat China en het westen binnen verschillende modellen opereren. De vraag is of dit past in één wereld. China stelt dat 'één land, twee systemen' mogelijk moet zijn. Maar uit de strubbelingen met Hong Kong blijkt dat dit in de praktijk grote spanningen oplevert. China meent dat de kwetsbaarheden complementair en overkoombaar zijn bij wederzijds respect. Maar gezien het machtsverschil tussen beide partijen is dit lastig uitvoerbaar. Aanvankelijk was de gedachte in het westen dat er convergentie zou optreden tussen beide systemen, maar dit is ijdele hoop.

De VS gaan uit van twee economische blokken en de vraag is 'wie wordt winnaar'? De EU neemt geen duidelijk standpunt in, maar beschouwt China wel als een systeemrivaal. 'Wees open waar het kan en bescherm waar het moet', zegt onze regering in de China-notitie. Maar hoe is de praktijk? Hoe gaat de Nieuwe Zijde Route zich ontwikkelen en kunnen Rotterdam en Schiphol belangrijke knooppunten blijven? Mogen wij onze zelfstandigheid opgeven ten behoeve van Chinese ontwikkelingen? Het is goed dat bepaalde economische ontwikkelingen plaatsvinden die anders zouden blijven liggen, maar in hoeverre moeten we daar blij mee zijn als we steeds afhankelijker worden van China? Wat moet onze houding zijn als de VS aan ons nog meer eisen gaat stellen voor onze opstelling naar China? Hoe is onze opstelling als de VS in aanvaring komt met China, ook militair? Stel dat de VS oorlogsschepen stuurt richting China en ons vraagt om daar een militaire bijdrage aan te leveren, hoe dienen wij ons dan op te stellen? Het is belangrijk dat een speciale eenheid van de overheid lange termijn antwoorden geeft op dit soort vragen en dat het politieke debat hierover op gang komt.

Stevige concurrentie

China heeft een belangrijke voet aan de grond gekregen in de scheepvaart, denk aan Griekenland, Piraeus, de Balkan, en het containerverkeer, zoals naar Rotterdam. China verscheept nu ook elektrische SUV's naar het westen, ditmaal van prima kwaliteit. China bouwt vliegtuigen, nu nog enkel voor de middellange afstand, maar het gaat die naar een full range uitbouwen. Het gaat Boeing en Airbus stevige concurrentie aandoen. Met staatssteun, hoewel het lastig is daar de vinger op te leggen. China doet de Zuid-Koreaanse scheepvaart concurrentie aan.

Nederland verkeert in een soort droomwereld. Fransen en Duitsers zijn zich bewust van het gevaar voor hun economische positie. China doet er alles aan om steeds meer economische macht te verkrijgen. Van der Leegte zegt terecht: politieke leiders in Den Haag, word eens wakker! We hebben uw ondersteuning dringend nodig. Uit Peking komt nu het bericht dat de relatie met Nederland gevaar loopt om ASML. De export van de EUV-machine mag niet worden geblokkeerd onder druk van de VS, stelt ambassadeur Xu Hong. 'Wij maken ons zorgen dat Nederland onze handelsrelatie nu laat politiseren onder Amerikaanse dwang'. Nederland en ASML lijken in de focus te komen van de strijd om de handelsrelaties tussen VS en China. Nederland, ASML en Europa moeten duidelijke keuzes maken.