Volledig scherm
Het lerarenprotest op het Malieveld in Den Haag in maart dit jaar. © ANP

Geef het onderwijs terug aan wie het toebehoort

OpinieDe auteur van dit artikel is Eef Eerdmans, woonachtig in Eindhoven en oud-leraar Engels. Hij vindt dat het onderwijs voor de zoveelste keer met een vernieuwing opgezadeld wordt, in plaats van de problemen op te lossen.

Het is eigenlijk zinloos om nog iets te schrijven over het lerarentekort. De oplossing daarvoor moet namelijk komen uit een onderwijsbestel dat al lang over zijn houdbaarheidsdatum heen is. Het bizarre van de huidige situatie is dat er legio problemen in het onderwijs zijn, maar dat het bestel er helemaal voor gaat om er weer eens een onderwijsvernieuwing door te rammen. Dat is Curriculum.nu, een verbouwing van het basis- en voortgezet onderwijs.

Ons bestel ziet Curriculum.nu als de heilsboodschap die je moet aanvaarden om het Nederlands onderwijs klaar te maken voor de 21ste eeuw. Zoals de brengers van een heilsboodschap betaamt, vinden ze kritiek alleen maar lastig. Vandaar dat de rapporten van de Commissie Dijsselbloem (2008) over onderwijsvernieuwingen, en van Imelman (1998) over het mislukte Studiehuis vakkundig weggemoffeld zijn. Dit wijst er sterk op dat de brengers van de heilsboodschap ideologen zijn, die nog steeds gaan voor het idee van de zelfstandig lerende leerling en de coachende leraar. Dit idee was al duidelijk verwoord in het eindrapport van Platform 2032, de voorloper van Curriculum.nu. Daarin staat dat de leerling kennis en vaardigheden ontwikkelt op basis van creativiteit en nieuwsgierigheid. Dit is toch gewoon gezwets.

Ik heb dat rapport gelezen. Een uitputtingsslag. Ik ben oud-leraar Engels (36 jaar in het hbo) en was wel benieuwd naar de conceptvoorstellen van Curriculum.nu voor Engels en moderne vreemde talen. Aangekomen op bladzijde 15 voelde ik me helemaal verstikt door een wollige brei van woorden, en ben ik gestopt met lezen. Ik kan heus wel pittige teksten lezen, boeken waarbij Paul Kirschner betrokken was, Why Knowledge Matters van E.D. Hirsch jr., When Can You Trust The Experts van D. Willingham. Dit laatste boek is echt een aanrader voor de ideologen in ons bestel. Die zullen niet staan te springen om het te lezen, maar ze hoeven alleen maar naar punt 13 van tabel 8.1 te kijken om enige wijze lessen op te doen. Daar wordt een simpele vraag gesteld: 'What won't get done if you take on the change?' Waar wordt niets aan gedaan als je voor de vernieuwing gaat?

Eenvoudig

Dat is wat ons onderwijs betreft nu wel duidelijk: urgente problemen worden met ad-hocbeleid aangepakt. Zo wordt het vrijwel onmogelijk gemaakt om het leraarschap aantrekkelijker te maken, terwijl dat zo eenvoudig is. Zorg, bijvoorbeeld, voor redelijke betaling, drastische vermindering van de bureaucratie, aanvaardbare werkdruk, status en respect voor professionaliteit, betere lerarenopleidingen en een stem voor leerkrachten die gewicht heeft. Het befaamde blik zij-instromers van minister Arie Slob is een goed voorbeeld van hapsnapbeleid. Hij heeft kennelijk niet eens door dat je om zij-instromers te behouden eerst wezenlijke problemen moet oplossen. Er vallen er veel af omdat een goede begeleiding ontbreekt.

Onze terugtrekkende overheid is de hoofdschuldige in dit drama. Hij zag marktwerking en een daarop gebaseerd bekostigingssysteem als de oplossing van alle problemen. De macht werd overgedragen aan besturen. Leerkrachten werden procesmedewerkers. De nadruk kwam te liggen op kwantiteit. Het gevolg was de opkomst van een onderwijsbestel waarin het normaal is dat je een vernieuwingsproject opzet zonder probleemanalyse en draagkracht. En iets testen is helemaal uit den boze. Het is ook een zwaar gesubsidieerd project dat weer eens vele miljoenen gaat verkwisten. Ik schat dat mislukte onderwijsvernieuwingen de belastingbetaler de laatste dertig jaar minstens een half miljard hebben gekost.

Ik zie Curriculum.nu als een slecht, ideologisch gedreven experiment. Dat wordt helaas losgelaten op honderdduizenden leerlingen, onder wie veel kwetsbare. Het zal het kroost van het bestel niet deren, want die kunnen van het schaduwonderwijs gebruikmaken om hun steeds minder waard wordende papiertje te halen. En zo wordt ook de scheiding tussen leerlingen uit een leerrijke of leerarme achtergrond steeds groter. Onze maatschappij zit daar echt niet op te wachten.

Ik heb een bescheiden voorstel voor een ander experiment: een drastische verandering van het bestel om het onderwijs terug te geven aan degenen aan wie het behoort: onderwijsgevenden, ouders, leerlingen. Er is genoeg expertise in Nederland om dit tot stand te brengen. Even consolideren en met vakmensen gaan praten. En dan maar hopen dat er nog enige politici zijn die de moed hebben om te stellen dat het zo niet langer kan. Volgens mij kan het budgetneutraal.