Volledig scherm
Nikkie 'Tutorials' de Jager uit Uden maakte veel los met haar coming out-video. © ANP Kippa

Luister naar wat trans mensen zelf vertellen en vraag mensen niet het hemd van het lijf over hun coming-out

OpinieDe auteur Nora Uitterlinden is verbonden aan Transgender Netwerk Nederland. Na de coming-out van Nikkie wil iedereen van alles weten van trans mensen. Dat staat hun emancipatie juist in de weg.

Niet eerder zijn we bij Transgender Netwerk Nederland (TNN) zó vaak gebeld door de media als vorige week. Het ging niet om de nieuwe wet waarmee discriminatie van trans mensen onlangs verboden werd. Het ging om de coming-out van een BN'er.

Dat het werk van de Udense Nikkie de Jager, bekend als Nikkie Tutorials, het nieuws haalt, zal niemand verbazen. In 2015 maakte ze haar gezicht voor de helft op om #ThePowerOfMakeup te laten zien. Dat vond wereldwijd navolging. Ondertussen heeft ze ruim 12 miljoen volgers en onlangs deed ze de make-up van superster Lady Gaga.

Maar dat Nikkie een trans achtergrond heeft: wie heeft daar eigenlijk iets mee te maken behalve de mensen met wie zij dat wil delen? Ademloos keken we bij TNN naar Nikkies video. Tot in de puntjes heeft ze geregisseerd hoe ze haar coming-out wilde doen, op haar eigen medium: YouTube. En dat deed ze schitterend. Haar verhaal is tientallen miljoenen keren bekeken.

Minister Ingrid van Engelshoven van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap twitterde: 'Je bent echt vrij als je kunt zijn wie je bent. Rolmodellen zijn van groot belang voor emancipatie. @NikkieTutorials is zo'n rolmodel'.

De reacties waren positief en lovend. Mensen vonden haar moedig en feliciteerden haar met haar coming-out.

Maar voor veel trans mensen was het een minder feestelijk moment. Want het slechte nieuws was dat Nikkie was gechanteerd.

Blijkbaar wordt trans-zijn nog altijd gezien als iets wat je beter niet kunt zijn. Tegelijkertijd wordt wél verwacht dat je 'uit de kast komt' en vinden sommige mensen dat je anderen en jezelf voor de gek houdt zolang je dat niet doet. Zo word je klem gezet: je móet 'bekennen'.

'Uit de kast komen vóór je transitie, ja, dat is belangrijk en bevrijdend', zei een TNN-volger op Facebook. 'Maar 'uit de kast komen', jaren na je transitie omdat je onder druk wordt gezet, daar is niets positiefs aan'. Want voor trans mensen is een coming-out heel anders dan voor gay mensen.

Diepste gevoelens

Zoals historicus Alex Bakker het zegt op zijn Facebook-pagina: 'Zichtbaar zijn als homo betekent bijvoorbeeld: naar een gaybar gaan, met je vriend samen zijn, etc. etc. Dat doe je liever niet in het geheim. Maar een transgender verleden hoeft helemaal niet zichtbaar te zijn. Het hoeft ook helemaal geen rol te spelen in het dagelijks leven van een persoon'.

Onder druk gezet worden om je diepste gevoelens met de rest van de wereld te delen, is niet inspirerend maar angstig. Vertellen hoe je je lichaam ervaart en welke operaties je hebt gehad is intiem, en als je dat wilt delen doe je dat met mensen die je zelf uitkiest en die je vertrouwt.

Stel het je eens voor, als je zelf niet trans bent: hoe zou het zijn als anderen willen weten hoe je geslachtsdelen eruitzien, of je daten moeilijk vindt, en wie jou allemaal hebben 'geaccepteerd'?

Dat heel Nederland benieuwd was of Nikkies transgender-zijn geaccepteerd zou worden, laat zien dat de trans-emancipatie nog lang niet klaar is.

Nikkie sprak zelf in haar video de hoop uit dat mensen haar gewoon als Nikkie zouden blijven zien. Voor veel trans mensen is de realiteit namelijk dat als hun transgender achtergrond bekend is, de mens verdwijnt achter 'de transgender'.

Dat Nikkie haar verhaal zelf vertelde en dat op YouTube deed, was een slimme zet. Ze had met haar eigen volgers meteen meer bereik dan de media. Zo bepaalde ze zelf wat ze wel en niet over haar verleden en haar lichaam wilde vertellen. Een contrast met het recente verleden, waarin trans mensen in de media vergezeld werden van een arts die uitlegde wat eraan mankeerde en welke operaties het 'probleem' gingen oplossen.

Tegenwoordig weten we dat trans-zijn geen ziekte is, maar gewoon iets wat bestaat. Vooral jongeren zijn zich er steeds meer van bewust dat je trans kunt zijn.

De discussie verschuift onder jonge mensen dan ook steeds meer naar de maatschappelijke normen die we aan gender stellen, zo vertelde TNN-bestuurslid Aike Pronk afgelopen week aan NU.nl.

Nikkie de Jager heeft laten zien dat ze zelf de regie neemt en dat ze miljoenen mensen inspireert, tot en met de minister.

Tegelijk was Nederland ook een beetje beduusd door Nikkie's coming-out. We vonden ineens allemaal iets van trans mensen. We vonden het nodig om te zeggen dat we ze accepteerden - maar we wilden ook álles van ze weten. En dat laatste staat emancipatie in de weg.

In haar video zegt Nikkie: 'Most of all we need to hear each other'.

Misschien is dat wel het belangrijkste als het over transgender emancipatie gaat. Vraag mensen niet het hemd van het lijf, maar luister naar wat ze zelf willen vertellen.