Volledig scherm
De Kempenbaan in Veldhoven. © FotoMeulenhof

Nederland nodeloos op slot door stikstofcrisis

OpinieGemeenten en ontwikkelaars hoeven niet te wanhopen, zij kunnen voorkomen dat bouwprojecten stil vallen door PAS. Dat schrijft Annemarie Posset in dit ingezonden artikel. Zij is als bestuursrechtspecialist werkzaam bij Snijders Advocaten in Den Bosch.

Al bijna een half jaar laat de stikstofcrisis ons land stilstaan. In mijn bestuursrechtpraktijk spreek ik aan de lopende band projectontwikkelaars en andere partijen die klagen over het feit dat overheden alle procedures hebben stopgezet in afwachting van 'een oplossing voor de stikstofcrisis'. Het stilleggen is echter niet nodig. Voordat het Programma Aanpak Stikstof (PAS) gold, kregen ontwikkelingen immers ook vergunningen. Nu er een streep door het PAS is gezet, keren we (juridisch) terug naar die situatie.

Er zijn oplossingen. Gemeenten en provincies hoeven echt niet te wachten totdat het Rijk met een nieuw beleidskader komt. Om deze oplossingen te kunnen duiden, is het van belang eerst uit te leggen wat het PAS ook alweer was en waarom de Raad van State er een streep doorheen heeft gezet.

Kwetsbare planten en dieren verdwijnen

In het PAS werkten Rijk, provincies, natuurorganisaties en ondernemers samen om de stikstofdepositie op de belangrijkste natuurgebieden in Nederland (Natura 2000-gebieden) terug te dringen. Kort gezegd leidt stikstofdepositie tot verzuring van de grond en tekorten aan mineralen, waardoor kwetsbare planten en dieren verdwijnen. Stikstofdepositie is de hoeveelheid stikstof die neerdaalt uit de lucht. Stikstof komt in hoofdzaak in de lucht door de industrie, wegverkeer en ammoniak van de agrarische sector.

In het PAS waren herstel- en bronmaatregelen opgenomen. Door herstelmaatregelen wordt de schade door stikstof in de natuur hersteld. Door bronmaatregelen verlagen landbouw, verkeer en industrie hun stikstofuitstoot. Door deze maatregelen zou de stikstofdepositie op termijn dalen. Deze ruimte werd op voorhand al ingezet voor het toestaan van nieuwe economische activiteiten die tot een toename van de stikstofdepositie zouden leiden.

Korte metten met PAS

De Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State (de hoogste bestuursrechter in Nederland) maakte eind mei korte metten met het PAS. Kort gezegd kwam de uitspraak erop neer dat de te verwachten voordelen van de PAS-maatregelen op voorhand niet vaststaan. Daarom is het in strijd met Europese natuurwetgeving om vooraf de (mogelijke) ontwikkelruimte al te gebruiken voor economische ontwikkelingen die weer tot een toename van de stikstofdepositie leiden. Zo'n toestemming vooraf mag niet meer. De positieve gevolgen van de maatregelen die worden genomen, moeten vooraf vaststaan. Pas dan kan de overheid een nieuwe activiteit toestaan.

Inmiddels is duidelijk dat concrete en juridisch verankerde maatregelen om de stikstofdepositie terug te dringen die voor de uitvoering van het project worden genomen, wel de goedkeuring van de Raad van State kunnen krijgen.

Op 24 juli 2019 heeft de Raad van State geoordeeld dat een project van de gemeente Veldhoven -de verbreding van de Kempenbaan en een extra aansluiting op de A67 - kan doorgaan ondanks extra stikstofuitstoot. De gemeente Veldhoven voerde een zogenaamde ADC-toets uit voor het project. Daarmee onderbouwde de gemeente dat er geen alternatieven (A) zijn voor de gekozen aanpak, dat er dwingende redenen van groot openbaar belang (D) zijn om het project uit te voeren en dat er compensatie (C) plaatsvindt voor de schade aan de natuur. In zijn uitspraak komt de Raad van State tot de conclusie dat Veldhoven de ADC-toets goed heeft uitgevoerd. Wellicht biedt deze toets een oplossing voor de impasse waarin de gemeente Zaltbommel verkeert, voor wat betreft een nieuw zwembad. Vanzelfsprekend kan het ook een oplossing zijn voor andere projecten die zijn stilgelegd.

Intern en extern salderen

Ook bestaat de mogelijkheid van interne of externe saldering. Dit betekent dat onderzocht wordt of binnen het project compensatie van de stikstofdepositie kan plaatsvinden (intern salderen). Als dat niet mogelijk is, dan kan vergunningsruimte van een ander bedrijf worden opgekocht (extern salderen). Op deze manier werd voor het PAS ook tot vergunningverlening overgegaan. Ook deze opties kunnen voor Zaltbommel interessant zijn, zeker wanneer de nieuwe binnensportaccommodatie gaat voldoen aan de hoogste milieunormen.

Deze oplossingen zijn aan voorwaarden verbonden en vergen (onderzoeks)tijd, maar mijn inschatting is dat het Rijk niet op korte termijn met een totaaloplossing komt. Als deze al bestaat! Er werd veel verwacht van de beleidsregels die de provincies op 8 oktober hebben vastgesteld. De resultaten zijn echter flink tegengevallen, gezien het feit dat inmiddels vier provincies de beleidsregels al weer hebben ingetrokken of opgeschort.

Daarom is mijn advies: ga aan de slag, er zijn oplossingen! Niet alle projecten hoeven stil te liggen, voor het PAS werden immers ook gewoon vergunningen verleend. De Raad van State eist per project een beoordeling op maat. Maak die beoordeling als overheid en/of projectontwikkelaar en onderzoek of een van bovenstaande methoden een oplossing biedt.