Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank, legt aan leden van de Tweede Kamer uit waarom pensioenfondsen zouden moeten korten.
Volledig scherm
Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank, legt aan leden van de Tweede Kamer uit waarom pensioenfondsen zouden moeten korten. © ANP

Pensioenen: Verhoog rekenrente, weg van die absurde 0 procent

OpinieDe auteur van dit artikel is Frits Bosch. Hij woont in Helmond en is econoom en voormalig adviseur van pensioenfondsen. Hij vindt dat de beleggingsresultaten prima zijn, maar de gepensioneerden zien er niets van terug. Dat is niet uit te leggen.

Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank sprak zich uit tegen de Europese Centrale Bank, die de rente verder omlaag duwt. "Het staat in geen verhouding tot de huidige economische omstandigheden en er zijn gegronde redenen om de effectiviteit in twijfel te trekken." De maatregelen bevorderen de economische groei niet, maar straffen spaarders en gepensioneerden.

Nu adviseert Knot om pensioenen te korten. Merkwaardig. Knot adviseert te korten, terwijl hij tegenstander is van de rentedaling van de ECB die het korten mede veroorzaakt. En dat terwijl de beleggingsrendementen van pensioenfondsen al vele jaren uitstekend zijn. Dat spoort niet. Een rekenrente van 0 procent is absurd bij een pensioenvermogen van 1.500 miljard euro. Daar is niet tegenop te beleggen.

We hebben tot de millenniumomslag prima met een vaste rente van 4 procent gerekend. Pensioenfondsen zijn lange termijn-beleggers. Daar past geen variabele rekenrente bij. De dekkingsgraad geeft geen goede indicatie of er voldoende geld in kas is om aan alle toekomstige verplichtingen te voldoen. Als de verplichtingen verdisconteerd worden tegen variabele rente zal dat nooit een correcte weergave zijn van de feitelijke waarde van toekomstige verplichtingen. We stemmen beleid af op een verkeerde indicator.

Rampzalig

Beleggingsrendementen waren de afgelopen jaren fantastisch, maar pensionado's zien er niets van terug. Integendeel! Nu korten is prachtig voor jongeren, maar rampzalig voor ouderen. Dat is niet uit te leggen.

De toekomstige beleggingsrendementen zullen waarschijnlijk minder goed zijn dan de afgelopen dertig jaar. De rentedaling loopt ten einde en pensioenfondsen die meer dan 50 procent in vastrentende waarden beleggen, zullen aflopende obligaties tegen een ultiem laag rentepercentage vervangen. Bovendien zitten de fondsen gevangen in hun lage dekkingsgraden. Want als de dekkingsgraad laag is, mogen ze minder beleggingsrisico's nemen. Dat betekent dat de fondsen er moeilijk bovenop kunnen komen.

Pensioenfondsdeelnemers verkeren nog steeds in onzekerheid over wat met hun pensioen gaat gebeuren. Een nieuw pensioensysteem - op basis van het Pensioenakkoord - zal deelnemers minder zekerheid bieden. De gedachte is dat het pensioen sneller verhoogd wordt als het meezit op de beurs en dat sneller gekort wordt als het tegenzit. Dat klinkt redelijk, maar is het niet. De gewenste zekerheid rond pensioenuitkeringen komt dan te vervallen doordat deelnemers beleggingsrisico's plus de lage rente voor de kiezen krijgen. Dat is onrechtvaardig.

Fouten

Er zijn in de jaren negentig ernstige fouten gemaakt: uitholling van de fondsen door premiekortingen, te hoge pensioenuitkeringen, 'rooftochten door de overheid'. Een bedrag van 150 miljard euro zou onttrokken zijn. We hadden in die jaren een roze bril op. Er was sprake van potverteren. Je kunt er wel zand over gooien, maar we zijn het niet vergeten.

De huidige dekkingsgraden liggen onder 100 procent, dus op het niveau van korten. Een ordentelijk niveau voor een gemiddelde dekkingsgraad ligt volgens DNB op 120 procent. 150 miljard euro moet erbij voordat je fondsen zelfstandig hun weg wilt laten vervolgen en deelnemers de beleggingsrisico's wilt laten lopen. Er mag niet 'zomaar' bepaald worden dat deelnemers van pensioenfondsen meer risico's gaan lopen als uitweg uit de pensioenproblematiek. Er is onheus omgesprongen met pensioenvermogen en het is sindsdien niet goed gekomen. Er rust dus nog een ereschuld bij de overheid. Het had anders kunnen en moeten lopen.

Stabiliteit

Deelnemers moeten niet de risico's van extreem flexibele pensioenuitkeringen ondervinden. Dat past niet bij het karakter van pensioen: stabiliteit voor de oude dag. Het haalt niet de angel uit de wond en dat moet wél als we eindelijk eens rust willen op dit front.

Minister Wouter Koolmees ziet net als Knot niets in een hogere rekenrente. De premies verhogen willen ze ook niet. Dat zou een plotselinge verbetering van de dekkingsgraad betekenen en ouderen voortrekken.

Pensioenfondsen zijn een specifiek type financiële instellingen. Ze hebben de opdracht om aan verplichtingen over lange termijn te voldoen. De lange rente bedraagt over een ultra lange termijn 4 procent. Bij lange verplichtingen past een lange termijn rekenrente. Bij een vaste rekenrente gaan we niet langer ervan uit dat het fonds ieder moment geliquideerd moet worden. Verhoog de rekenrente, weg van de absurde 0 procent. Het plaatje gaat er dan gezonder uitzien, weg van korten.

Luisteren

Bij een vaste rekenrente gaan deelnemers van pensioenfondsen eindelijk weer begrijpen wat de financiële ontwikkeling is bij de fondsen. Ze gaan dan weer zien dat vooral de beleggingsrendementen bepalend zijn voor korten of indexeren in plaats van een extern bepaalde rente die heftig gemanipuleerd wordt door centrale banken.

De opdracht luidt nu eindelijk eens goed te luisteren naar de wensen van deelnemers voor een solide oplossing die tegemoet komt aan hun noden en terechte wensen.