Volledig scherm
Een manifestatie van vakbondsleden voor een goed pensioenstelsel voor alle generaties. © ANP

Pensioenstelsel: Solidariteit betekent samen risico's dragen

OpinieJong en oud worden tegen elkaar uitgespeeld. Is er een winnaar in het debat over de rekenrente voor pensioenfondsen? Dit ingezonden artikel is geschreven door John Ruben. Hij is oud-actuaris en directeur pensioenzaken van het Philips Pensioenfonds.

Minister Wouter Koolmees heeft met een wettelijke ingreep de meeste pensioenkortingen voor 2020 kunnen voorkomen om, zoals hij zegt, enige rust te brengen in de discussie over vernieuwing van het pensioenstelsel. Het is een tijdelijke maatregel. Verwacht wordt dat eind dit jaar opnieuw een wettelijke ingreep noodzakelijk zal zijn om kortingen in 2021 te voorkomen.

Minister Koolmees laat een en ander afhangen van de voortgang van de discussie over het nieuwe pensioenstelsel. De eerste resultaten worden voor de zomer verwacht. Hebben we dan een structurele oplossing voor de lange termijn? Mijns inziens niet. De wettelijke methodiek van vaststelling van de rekenrente op basis van de risicovrije rente blijft gehandhaafd en daarin zit nu de crux.

Bovendien is het nog maar de vraag of de discussie over het nieuwe pensioenstelsel tot resultaten zal leiden. Er zijn nog veel grote juridische en financiële problemen op te lossen. En wat te denken van de overgangskosten. Wie gaat die betalen?

Indexaties

Regelmatig worden (politieke) uitspraken gedaan over welke generatie wel of niet profiteert van een structurele aanpassing van de rekenrente bij de financiering van onze aanvullende pensioenen. Het belangrijkste argument tegen aanpassing van de rekenrente is dat dit ten koste zou gaan van de jongere generatie.

Waar een hogere rekenrente positief uitwerkt op de indexaties voor de jongere én oudere generatie profiteren de pensioentrekkenden daar direct van middels hogere uitkeringen. Geld kan maar één keer worden uitgegeven en de jongere generatie zou daar in de toekomst de dupe van zijn. Op die voorstelling van zaken is veel af te dingen.

Indien de stelling gevolgd wordt dat een structurele verhoging van de rekenrente tot een toekomstig nadeel voor de jongere generatie zou leiden, is de vraag wat dan de gevolgen zijn geweest van de belangrijke rentedaling in de afgelopen jaren? De constatering is dat er een fors nadeel is ontstaan voor de oudere generatie ten opzichte van de jongere. Gerealiseerde kortingen en het achterwege blijven van indexaties hebben dat nadelige effect nog verder versterkt.

In technische zin is ook te onderbouwen dat dankzij de oudere generatie de financiële posities van pensioenfondsen niet minder slecht zijn dan nu het geval is. En wat te denken van het gegeven dat in de afgelopen jaren de premies voor de actieve, lees jongere generatie, te laag zijn vastgesteld hetgeen ten koste is gegaan van de buffers van de pensioenfondsen?

Vertrouwen

Als dat conform de plannen in de pensioendiscussie recht getrokken wordt, zal dit voor de jongere generatie ook leiden tot een fors lager pensioenvooruitzicht. Als voor- en nadelen centraal moeten staan in de generatiediscussie, dan heeft de oudere generatie nog wel wat in te halen. Maar het uitgangspunt is verkeerd en leidt tot nodeloze discussies en een verdere afkalving van het vertrouwen in ons bestaande pensioenstelsel.

We moeten niet de voor- en nadelige generatie-effecten van een structurele aanpassing van de rekenrente als uitgangspunt nemen maar de aanwezigheid en noodzaak van solidariteit bij de financiering van ons pensioenstelsel. Solidariteit betekent het gezamenlijk dragen van risico's onafhankelijk van de risico's van de afzonderlijke generaties. Uiteindelijk is dat ook in het belang van die afzonderlijke generaties.

Draagvlak

Natuurlijk is solidariteit alleen mogelijk als er voldoende draagvlak blijft. Dat draagvlak staat vanwege de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt onder druk, maar daarvoor kunnen binnen het bestaande pensioenstelsel oplossingen worden gevonden. Bovendien heeft het overgrote deel van onze beroepsbevolking nog steeds baat bij behoud van solidariteit. Het beperken of zelfs volledig afscheid nemen van solidariteit is de doodsteek voor een adequaat pensioen voor grote groepen (toekomstige) deelnemers. Persoonlijke pensioenpotjes zijn er voor de happy few.

Laten we stoppen met de generatiediscussie en terugkeren naar een discussie op welke wijze we solidariteit in ons aanvullende pensioenstelsel kunnen behouden en ook voor de toekomst kunnen waarborgen. En betrek dan in de nu bestaande discussie over het nieuwe pensioenstelsel ook een structurele en objectief vastgestelde aanpassing van de rekenrente. Daar zijn in de afgelopen periode voldoende steekhoudende argumenten voor in de publiciteit verschenen. Niet dat we daarmee altijd kortingen of het achterblijven van indexaties kunnen voorkomen, maar die gebeuren dan wel op basis van realistische aannames. Tijdelijke wettelijke maatregelen, met onzekerheid over de toekomst, zijn dan ook niet meer nodig en het kan bevorderend uitwerken voor een goede afloop van de huidige pensioendiscussie.