De zorg voor ouderen zal soberder worden.
Volledig scherm
De zorg voor ouderen zal soberder worden. © ANP XTRA

Waarheen met de ouderenzorg?

OpinieEen rapport in opdracht van het kabinet geeft weinig reden voor optimisme over de zorg voor ouderen, aldus Cor de Poorter uit Geldrop. De Poorter is werkzaam geweest in het welzijnswerk en de volkshuisvesting. Sinds zijn pensionering is hij als vrijwilliger actief in onder meer de (ouderen)zorg. 

In het artikel 'Heimwee naar het bejaardenhuis' hekelt redacteur Chris Paulussen de sluiting van verzorgingshuizen (ED, 7 februari). Terecht! Aanleiding voor zijn artikel zijn de klachten over de Zorgcentrale Eindhoven. Het is de vraag of het hierbij zal blijven. Volgens het rapport Oud en Zelfstandig van de commissie 'Toekomst zorg thuiswonende ouderen' zijn rigoureuze maatregelen nodig om de ouderenzorg uitvoerbaar te houden.

De grens is bereikt, zo stelt deze door het kabinet ingestelde commissie onder leiding van Wouter Bos. Het is al lang geen vraagstuk meer van alleen de partijen in de zorg, zo staat er. Het is een maatschappelijk vraagstuk waaraan iedereen zijn bijdrage moet leveren, met name ook de ouderen zelf.

Het gaat niet aan om de kosten van huisvesting en van het huishouden voor bewoners van het verpleeg-huis standaard door de overheid te laten betalen. Ouderen dienen huur te betalen en de kosten van huishoudelijke zorg, zoals ze dat ook deden voor ze werden opgenomen. Alleen de kosten van de persoonlijke zorg zijn voor de overheid; alleen daarvoor is men verzekerd...

Overigens krijgen verpleeghuizen steeds meer het karakter van een hospice, zo staat er. Mensen komen er zieker dan voorheen binnen en de verblijfsduur is korter. Ook zullen er straks nauwelijks nog activiteiten in die tehuizen plaatsvinden en zullen mantelzorgers meer moeten meehelpen. Met de aantekening dat deze laatste groep, de 20-65 jarigen, sterk in aantal afneemt.

Of de zorg beter wordt van de voorstellen en suggesties van de commissie Bos wordt betwijfeld. De commissie spreekt over versobering.

Woningaanpassing bijvoorbeeld vindt de commissie ook geen zaak van de overheid. Voordat een kind geboren wordt, richt iedereen een babykamer in. Later wordt het een speelkamer en daarna een studeerkamer. Allemaal op eigen kosten. Waarom zou de overheid dan de aanpassing van een woning dienen te betalen als mensen ouder worden? Zelf betalen door je eigen huis op te eten, zo luidt een suggestie.

Dat meer seniorenwoningen gebouwd moeten worden, wordt al tientallen jaren gepredikt. Ziet u ze? Dat kan eigenlijk ook niet als je in het rapport van de Taskforce 'Wonen en Zorg' (samenwerking van landelijke koepels van huurders en verhuurders, zorgaanbieders, VNG en ministerie van VWS) leest, dat acht van de tien gemeenten geen woonzorgvisie hebben gericht op ouderen. Ook hier zijn onorthodoxe maatregelen nodig. Zoals in Eindhoven, waar in een jaar tijd honderden woningen voor studenten en jongeren zijn gebouwd. Tijdelijke woningen, voor dertig jaar, maar waarom gebeurt dat niet voor ouderen? Die willen toch kleiner wonen. En bij elkaar om elkaar te helpen, wat meer dan ooit nodig zal zijn.

Meer samenwerken, ook dat lees en hoor je al jaren. Zonder dat iets structureel gebeurt. Tot op de dag van vandaag concurreren instellingen en zorgorganisaties meer met elkaar dan dat ze samenwerken. Ze kunnen ook niet anders. Ze zitten in een systeem dat hen de kop kost als ze er uit stappen.

Over tien jaar zijn er 600.000 75-plussers meer dan nu. Ongeveer 2 miljard, van wie een half miljoen 85-plussers. Van hen is 60 procent structureel afhankelijk van zorg en verpleging. In de komende twintig jaar vindt bovendien een verdubbeling van het aantal mensen met dementie plaats.

In elke straat, aldus Henk Nies, hoogleraar beleid en organisatie van de zorg aan de VU te Amsterdam, wonen straks twee of drie mensen met dementie. Probeert u zich eens voor te stellen welke consequenties dat heeft op alle terreinen van het leven; dus ook buiten de directe zorg om.

Het enige lichtpuntje dat de commissie Bos aangeeft is digitaliseren; e-health. Hoewel dat maar traag van de grond komt, moeten ouderen - zo staat er - veel meer gebruik gaan maken van digitale technologieën. Ouderen gaan zich inderdaad meer interesseren voor het gebruik van de laptop en iPad. Dat betekent evenwel niet dat er niet relatief veel ouderen zullen zijn die persoonlijke zorg en ondersteuning nodig hebben.

Het grootste probleem is dat nauwelijks iemand in het geschetste doemscenario gelooft. Velen, met name ouderen, denken zelfs dat de zorg de komende jaren (nog) beter zal worden. Maar meer geld is niet mogelijk, zo klinkt het van alle kanten. En mocht er meer geld komen, er is niet genoeg personeel. Er gaan overigens al weer stemmen op om zorgmedewerkers uit het buitenland te halen. Eigenlijk zou er een groot nationaal plan moeten komen om de zorg te reorganiseren. Zoals dat met het klimaat gebeurt, zegt hoogleraar Henk Nies.

Weet u, het gaat niet om de zorg zelf. In ons land is die van hoog niveau; zorgverleners doen meer dan hun best. Het probleem is de organisatie van de zorg. Die vraagt om een zodanige reorganisatie dat zorgverleners in collegiaal overleg daadwerkelijk het gezamenlijk belang boven het eigen belang kunnen stellen, dat zij ondanks hun afkomst als één team kunnen werken met in feite de patiënt c.q. cliënt als opdrachtgever. Zo'n reorganisatie betekent keuzes maken, prioriteiten stellen, financieringen vastleggen enz. Dat is voor zorgorganisaties een onmogelijke opgave. De politiek zal het roer moeten overnemen.

Op korte termijn zijn rigoureuze en pijnlijke beslissingen nodig. En ja, daar zullen de zorgvragers, u en ik, niet bij ontzien kunnen worden. Of wachten we tot er eerst ongelukken gebeuren?