Volledig scherm
Lukas van der Storm, ED-redacteur landbouw. © FotoMeulenhof/Jean Pierre Reijnen

Boerenprotest en de media: Hoe is onze relatie met de boeren?

Over onsEINDHOVEN - De regionale journalistiek over landbouw wordt bij het ED verzorgd door Frank van den Heuvel en Lukas van der Storm. De laatste vertelt dat hij zich niet wil verliezen in cijfers, tabellen en percentages over CO2, ammoniak en stikstof. ,, Feiten zijn natuurlijk essentieel. Maar in debatten over landbouw strooien veel partijen met allerlei cijfers die vooral hun eigen gelijk bevestigen. Terwijl het er uiteindelijk om gaat dat we als samenleving tot een goed voedselsysteem voor de toekomst komen.”

,,In de landbouw zie je wereldproblematiek terug op regionaal en lokaal niveau”, zegt Lukas van der Storm, om acht uur ’s ochtends. We hebben een tafel gevonden bij de koffieautomaat van de redactie. Het gesprek gaat over de taakverdeling bij de regioredactie van de krant. ,, Eerst hadden we een streekredactie die de regiogemeenten van nabij volgde en daarnaast een nieuwsdienst die over portefeuilles als landbouw, zorg en onderwijs schreef. Die hebben we nu gecombineerd: zo volg ik naast landbouw ook de gemeente Son en Breugel. En de provincie, omdat die grote invloed heeft op het landbouwbeleid. Deze verdeling is goed voor de kwaliteit van de journalistiek, omdat je bredere verbanden ziet. Ik zag de verandering wel zitten. Maar het blijkt ook veel schakelen.” 

Zo was Van der Storm deze week in een touringcar vol boze boeren vanuit Bakel naar het Haagse Malieveld gereden, vanmiddag verdiept hij zich in de begroting van Son en Breugel en morgen in die van de provincie Noord-Brabant. ,,Soms heb ik er profijt van, dan versterkt het elkaar. Zo heeft de provincie een grote rol bij de regels voor de landbouw.”

Belangenverenigingen

Hoe raak je thuis in die materie? Van de wirwar aan nationale en provinciale regels, coalities, belangenverenigingen als ZLTO en de bond van varkenshouders, begrippen als stikstof, luchtwassers en vrije uitloop? ,,Nou, ik ben gewoon begonnen, twee jaar geleden”, zegt Van der Storm nuchter. ,,Door veel te lezen. Maar vooral ook door achter mijn bureau vandaan te komen en reportages te maken. Dat is de beste manier om de praktijk te leren kennen.” 

De debatten over met name de veeteelt en de gevolgen voor mens en natuur spelen worden al jarenlang gevoerd, weet de redacteur. ,,Zeker in het oosten van de provincie zitten veel varkenshouders. Daar is ook het protest van natuurbeschermers, dierenactivisten en omwonenden het grootst. Het debat is complex en zit vol emoties en mogelijke valkuilen. De overheid legt snel na elkaar nieuwe regels op en iedereen heeft overal een mening over.”

Als hij zelf al een mening heeft opgebouwd, zal hij daar als journalist weinig blijk van geven. Toch ziet hij dat de kritische burger die een duurzame landbouw wil, een ander lijkt als wanneer hij in de supermarkt kiest wat hij ’s avonds op zijn bordje wil hebben. Het debat wordt er niet overzichtelijker op als beelden of cijfers gepresenteerd worden als absolute feiten. ,,Cijfers lijken heel objectief, maar zijn soms verwarrend.”

Den Haag

In de bus van Bakel naar Den Haag op 1 oktober was er alle tijd voor gesprekken met de boeren en hun families. ,,Zij zien zich in hun voortbestaan bedreigd, en dat gevoel begrijp ik wel. Het overgrote deel van de boeren probeert ook zo goed mogelijk zijn werk te doen. Maar tegelijkertijd zitten ze vast in een systeem dat steeds meer gaat knellen.” 

Bij de manifestatie zelf was een gesprek niet goed mogelijk en sprekers zoals Tjeerd de Groot (Kamerlid D66, die in september voorstelde de veestapel te halveren) werd na twintig seconden de microfoon uit de handen getrokken. Maar ook Lukas ziet dat niet alles kan blijven zoals het was. ,,Kijk, ik heb de oplossing niet. En dat is ook niet aan mij. Als je het van een afstand bekijkt, zie je dat de mens een plaagdier is, waar andere soorten onder lijden. We zijn met ruim zes miljard heel dominant en zetten de wereld naar onze hand om in onze behoeften te voorzien.” Sommigen zien een beeld van Frankrijk als Europese regio met natuur en voedselproductie, met daarnaast Nederland als een stedelijke regio met een parkachtig landschap. ,,Moeten we daar naar toe? Wie weet het?”

Sanering

De laatste jaren is er al een sanering gaande onder veehouders. Het aantal dieren blijft nagenoeg gelijk. De boeren die blijven, werken op grotere schaal. Van der Storm: ,,Een grote stal valt op, daar vinden mensen wat van. Kleinschalige bedrijven zijn ook belangrijk. Je kan het vergelijken kleding kopen. Mensen die een redelijk product voor een lage prijs willen, gaan naar de Primark of voor een aanbieding naar de supermarkt. Mensen die voor kwaliteit kiezen, gaan naar een modespeciaalzaak of een biologische boerderijwinkel. En grootschalig zegt niets over duurzaamheid of over dierenwelzijn.”

In zijn verslaggeving probeert Lukas van de welles-nietes discussie of gegoochel met cijfers te vermijden. Liever gaat hij op zoek naar een gemeenschappelijk belang, om daarover een compleet en begrijpelijk verhaal te schrijven. Daarbij zegt hij zich steeds meer bewust te zijn van de noodzaak dat er substantiële veranderingen nodig zijn. Maar ook dat de zorgen van de boeren over de gevolgen daarvan reëel zijn.

Als de lezer bij het ontbijt de krant openslaat, ziet hij soms diverse verhalen over landbouw en veeteelt, met verschillende namen. ,,De regionale dagbladen van DPG Media liggen in een halve cirkel rond de Randstad”, weet Van der Storm. ,,Die hebben dus relatief meer boeren onder de lezers dan de dagbladen in de grote steden.” Maar het Algemeen Dagblad, waar we ook mee samenwerken, wordt veel in de Randstad gelezen. Al met al zorgt het voor een gemêleerd publiek en een gevarieerde verslaggeving, meent de redacteur. 

Vertrouwen

Blijft nog de vraag of hij als journalist vertrouwen ontmoet bij ondernemers in de agrarische sector. Lukas denkt even na voor hij antwoordt. ,,Ik snap dat boeren aanlopen bij het beeld dat ze waarnemen in de publieke opinie. Daarbij krijgen de media vaak de zwarte piet toegespeeld. Dan merk ik dat Facebook, Twitter, Instagram en radio, kranten en tv op één hoop worden gegooid. 

Van der Storm wil niet ontkennen dat ook de reguliere pers fouten maakt. ,,Ik zie het gebeuren. Nieuws moet snel worden gemeld, ook online. Ik denk even terug aan de stalbezetting in Boxtel. Die stond heel snel op ed.nl. Maar daarbij was het persbericht van Meat the Victims aanvankelijk de enige bron, terwijl we nog niet eens ter plaatse waren om te checken of er überhaupt 250 activisten aanwezig waren.”

,,Of aan het verhaal dat er voor één kilo biefstuk tienduizend liter water nodig is. Dat klopt, want de wei waar de koe in staat heeft dat nodig. Maar bijna alles zakt weer in de grond dus in de kringloop.” Daarom moeten we voorzichtig zijn met het citeren van oneliners, is de les van Lukas van der Storm. 

Ondanks het kwetsbare imago van de krant onder de boeren ligt het ED vaak op de keukentafel op de boerderij, ziet hij. ,,Langzaam wordt het wantrouwen naar de pers iets minder. ,,Er groeit het besef dat boeren ook hun verhaal moeten vertellen, voor de goodwill.

Droom

Is er na twee jaar landbouwjournalistiek nog iets waar de journalist niet aan is toegekomen? ,,Ja, ik heb nog wel een verhaal dat ik graag wil maken. Ik zou Graag zou ik eens inzoomen op mijn eigen gedrag als consument. Als ik door de supermarkt loop, heb ik vaak geen idee welke tomaten het duurzaamst zijn. Of welke rijst ik het beste kan kopen als ik om de wereld geef. Als mijn pasta dan tien keer duurzamer zou zijn dan mijn boerenkool, ga ik daar toch anders naar kijken. Maar of dat zo is? Dat vind ik nu erg lastig in te schatten. Waar moet ik op letten? Is er voldoende informatie beschikbaar? Of moet ik bij alles wat ik in mijn hand pak mijn telefoon raadplegen om te kunnen kiezen?”

Het is duidelijk. Landbouw is van ons allemaal. Voor onze broodwinning, om te eten. En omdat we snakken naar schone lucht. Het ED doet zijn best ons goed te informeren.