Volledig scherm
Mat Reijners cartoonist uit Helmond © Fotopersburo van de Meulenhof bv

Cartoonist bij het ED: Mat Rijnders vertelt over zijn vak

Zoals elke zichzelf respecterende krant heeft ook het Eindhovens Dagblad een cartoonist die met potlood of penseel een persoonlijk commentaar geeft op het actuele nieuws. Al meer dan 45  jaar tekent Mat Rijnders zijn cartoons met zijn artiestennaam Marijn. Simpel en doeltreffend, net als zijn werk.

Het was ED-columnist Ruud Groen die in 1974 Mat Rijnders vroeg of hij politieke prenten voor de krant wilde tekenen. Groen schreef ook wel eens teksten voor het roemruchte Eindhovense reclamebureau Kothuis, waar Rijnders illustraties maakte voor advertenties en brochures. En nog altijd levert de 70-jarige Helmonder drie keer per week een prent. ,,Ik vind het nog steeds een eer dat ik een plek in de krant heb, die ik helemaal zelf mag bestieren. In het begin waren er wel eens suggesties van de redactie, maar uiteindelijk kwam er toch altijd iets anders uit.”

Aan inspiratie heeft Rijnders nog steeds geen gebrek. Elke dag volgt hij het nieuws op de radio, tv, via verschillende kranten en internet. Drie keer per week is er een deadline, ’s avonds om tien uur. ,,Maar de redactie ziet liever dat ik ’s middags al een tekening instuur. Als ze om vijf uur nog niets hebben, gaat de telefoon.” 

Naast de drie cartoons per week levert hij ook regelmatig een illustratie bij een verhaal van een van de redacteuren. Aan de hand van een stukje tekst ontstaat er als vanzelf een beeld. ,,Maar de tekening moet niet het hele verhaal vertellen. Ik wil het ondersteunen. En de lezer verleiden er aan te beginnen.”

Kerk en Philips

,,Het gaat niet alleen over politiek. Het moet wel maatschappelijk relevant zijn.” Zijn er taboes? ,,Nou, in de eerste jaren was ik voorzichtig met de kerk, dat lag soms heel gevoelig. En met Philips. Dat was een grote adverteerder. Niet dat dat tegen me gezegd werd, maar ik voelde aan dat ik niet te ver moest gaan. Bij de islam ben ik niet extra voorzichtig. Want ik vind mezelf niet zo grof. Eerder mild. Zo zit ik zelf ook in elkaar.” Veel reacties van lezers krijgt Rijnders niet op zijn werk. Hij denkt dat de meesten het voor kennisgeving aannemen.

Behalve oog voor het actuele nieuws heeft de cartoonist ook zijn gevoel voor stijl. Zoekt het in de eenvoud. Werkt steeds meer met grote lijnen, laat overbodige details achterwege. ,,Mijn eerste tekeningen waren zwart-wit, net als de rest van de krant in die tijd. Zo zou ik nu nog wel willen werken. Kleur voegt weinig toe, vind ik. Maar ik snap dat de redactie daar anders over denkt.”

Had Rijnders als jonge tekenaar een voorbeeld, een idool? Was er iemand die hem inspireerde? ,,Nee”, zegt hij zonder aarzelen. ,,Maar ik kijk wel wat anderen doen. Bas van der Schot zou een voorbeeld kunnen zijn. Hij tekent heel simpel. Mijn eigen stijl heeft zich wel ontwikkeld. Ik laat steeds meer details achterwege. Maar ik wissel ook wel eens van stijl, want het moet ook leuk blijven voor mezelf.”

Reclamebureau

Terugkijkend op zijn jeugd in Eindhoven zegt Rijnders dat hij ‘niet schoolrijp was’. ,,Ik zat maar wat te dromen en naar buiten te kijken.” Van de HBS moest hij naar de Mulo, maar ook die maakte hij niet af. ,,Ik mocht een tijd meelopen op een reclamebureau, onbetaald. Volontair, heette dat toen. Vond het aardig, maar wilde ook wat van de wereld zien en trok een tijd lang door Europa. Daarna ging ik in militaire dienst.” 

Na het afzwaaien trok de reclamewereld hem weer en kwam Mat uit bij het Kothuis Art Team. Daar maakte hij, onder begeleiding van een senior, tekeningen voor advertenties en affiches. ,,Kothuis is belangrijk geweest voor mijn ontwikkeling. Daar heb ik mezelf kunnen ontplooien, ben ik opgebloeid.” 

Maar veel creatieve geesten bij elkaar, dat kan ook spanningen opleveren. ,,Na een conflict ben ik met een paar collega’s vertrokken en hebben we een eigen studio opgericht: Art Groep Eindhoven. We maakten grafische ontwerpen voor klanten als Philips, Daf en de Eindhovense Drukkerij.” In 1998 bood een fusie met een andere studio een kans tot herbezinning. ,,Als ik zou blijven, zou ik vooral vergaderen en leidinggeven. Maar ik wilde geen bureaumanager worden. Ik koos voor de cartoons en het illustreren van wetenschapsboeken, als zelfstandig tekenaar.”

Neutraliteit

Hoewel de tekeningen vaak ingaan op politieke onderwerpen, noemt de cartoonist zichzelf geen politiek dier. ,,Ik krijg wel eens een verzoek van een politieke partij of ik voor hen kan tekenen, maar dat zal ik niet doen. Ik wil onafhankelijk blijven, neutraal. Zal ook nooit zeggen op welke partij ik stem.” Hij laat het even later wel doorschemeren, maar we respecteren zijn neutraliteit!

In de werkkamer op de eerste verdieping van zijn woonhuis legt Mat uit hoe hij te werk gaat. ,,Als ik eenmaal een idee heb, maak ik op deze Apple computer eerst een ruwe schets, die ik uitprint. Dan teken ik er met inkt overheen, met nr. 3 (pakt er een heel dunne penseel bij). Dan scan ik de tekening en maakt het weer af op het scherm.” Hij pakt er een recente prent bij, van een kapotgeslagen roze spaarvarken. Geplaatst in de week dat bekend werd dat de belasting op spaargeld zou worden beperkt.

Softbal en golf

Naast de twee dagbladen zijn er nog twee andere opdrachtgevers, die vooral portretten van Rijnders afnemen. ,,Nee, geen karikaturen, daar ben ik niet zo goed in. Dan moet je één kenmerkend element van een gezicht kunnen uitvergroten.” Al met al vaak meer dan een halftime werkweek. Op een leeftijd dat anderen alleen maar vrije tijd hebben. ,,Nou, ik wel nog wel even doorgaan”, laat hij weten. ,,Ik bof dat ik iets kan doen waar ik plezier aan heb, dat gewaardeerd wordt én waarvoor ik betaald krijg! Wie had dat kunnen bedenken toen ik van school gestuurd werd?” 

Naast het werk is er genoeg afleiding, verzekert Rijnders. Hij speelde tientallen jaren softbal en was er tot voor kort nog coach. Maar sinds een paar maanden weet hij dat golfen ook heel leuk is. Misschien zien we ooit eens een cartoon van Marijn zelf in een geruite broek en met pet op het hoofd?