Volledig scherm
John van den Oetelaar © Fotopersburo van de Meulenhof BV

Het ED en de bevrijding: Waarom zoveel journalistieke aandacht voor iets wat zó lang geleden is?

Over onsEINDHOVEN - Als je begin oktober ‘bevrijding’ intikte bij de zoekfunctie op ed.nl, kreeg je 1.246 hits. Op een enkele uitzondering na allemaal verhalen over het einde van de bezetting van Nederland door de nazi’s. In Oost-Brabant speelde dat vooral in september 1944. Waarom zoveel journalistieke aandacht voor iets wat zó lang geleden is?

Een lichte aarzeling bij ED-hoofdredacteur John van den Oetelaar, bij het verzoek om een interview met bovenstaande vraag als uitgangspunt. ,,Is dat een vraag? Dat ligt toch voor de hand?” Toch is hij bereid toe te lichten waarom het Eindhovens Dagblad ruim baan geeft aan allerlei verhalen over de bevrijding met uiteenlopende uitgangspunten.

Wat heeft hij persoonlijk met de oorlogsgeschiedenis? ,,Van jongs af aan heb ik interesse gehad in die tijd. Heb me ook verdiept over wat er in Oisterwijk, waar ik opgroeide, heeft gespeeld. Kijk, we hebben in Europa in de afgelopen eeuw tijd twee grote oorlogen meegemaakt. Dat heeft mij doen beseffen dat we vrede en vrijheid nooit vanzelfsprekend moeten vinden. Het maakte mij tot een overtuigde Europeaan. Een sterk Europa was nodig tussen de twee grootmachten. Ik heb zelfs een Europese studie overwogen..”

Vorig jaar, honderd jaar na het einde van de Eerste Wereldoorlog, bracht Van den Oetelaar een bezoek aan de Westhoek. Dat deel in de uiterste hoek van West-Vlaanderen telt ontelbare graven van Amerikaanse en vooral Britse soldaten die hun einde vonden in de zinloze loopgravenoorlog. ,,Kun je het jezelf voorstellen? Een begraafplaats met meer dan tienduizend graven?” vraagt John. ,,Dit mag niet vergeten worden, al was het maar om te proberen een herhaling te voorkomen..”

Polarisatie

De laatste jaren neemt de polarisatie toe. ,,Een groeiend deel van de mensen denkt in zwart-wit oplossingen. Maar de problemen zijn complex en er zijn geen simpele oplossingen. We weten het al langer: het eerste wat sneuvelt in een conflict is de waarheid.” Nog één spontane oprisping, over de brexit: ,,Dat is vooral uit de hand gelopen omdat te grote ego’s vrij spel hebben gehad.”

Dan komt het gesprek toch uit bij de hernieuwde aandacht voor oorlog en bevrijding. ,,Ik merk het aan mijn dochter. Die is 10 jaar en is er op school ook mee bezig. En niet alleen in de tijd rondom de herdenkingen.”

,,Misschien heeft die toegenomen belangstelling te maken met het besef dat er steeds minder mensen zijn die uit eigen herinnering kunnen vertellen over de bezetting en bevrijding. Ik denk met verwondering terug aan de tocht met historische legervoertuigen (van het Belgische Leopoldsburg naar Eerde bij Veghel, gve). Er stonden meer dan honderdduizend mensen langs de route!”

Natuurlijk doet de krant ruimschoots verslag van die tocht. Online op ed.nl en in de krant, met intrigerende verhalen van omstanders en deelnemers én een persoonlijk verslag van een redacteur die de hele rit meemaakte vanuit een oude jeep.

18 september

Dat het Eindhovens Dagblad dit jaar veel aandacht aan de bevrijding zou geven was voor de redactie een gegeven. Want al 75 jaar leeft in Eindhoven 18 september voor veel mensen sterker dan de dodenherdenking op 4 mei. ,,Al voor de zomer had chef verslaggeving John Graat het een overleg gepland over hoe we dit zouden aanpakken. Wat, hoe, wie en wanneer? Ik heb dat van een afstand gevolgd, want het was zijn project. Hij hield me regelmatig op de hoogte van gemaakte keuzes.”

Vaak werd de krant de afgelopen maanden benaderd met tips en suggesties. Hoewel niet alles tot een verhaal heeft geleid, benadrukt Van den Oetelaar dat ze altijd welkom zijn. ,,Ook van andere journalistieke partijen komen ze, soms van landelijke. Vaak interessant, maar: we naaien altijd onze eigen naad.” Een uitdrukking uit de Brabantse textielnijverheid, waarschijnlijk. Die eigen naad ligt wat onze regio betreft zoals gezegd meer in september dan in mei. 

,,Het is voor ons steeds schakelen tussen die twee herdenkingen”, zegt de hoofdredacteur. ,,Maar wat voor ons zwaar weegt is dat er hier in 1944 veel is gevochten. Tussen Bergeijk en Arnhem liep immers de corridor. Nu zijn er nog mensen die kunnen vertellen wat ze daarbij hebben meegemaakt. En die put met verhalen lijkt oneindig diep. Ook de tweede generatie kan daar nog over vertellen. Ook over wat er zich buiten Europa afspeelde. Zo duiken er nu kinderen van mensen die in Nederlands Indië in Jappenkampen hebben gezeten. Ze zijn aan de hand van wat hun ouders nu vertellen in de geschiedenis gedoken en gaan begrijpen wat zij hebben meegemaakt.”

Jaap Robben

Van den Oetelaar kijkt met voldoening terug op de samenwerking met het Brabants Dagblad en de Gelderlander - net als het ED werkend onder de paraplu van uitgever DPG Media - bij de wandeltocht van Jaap Robben van Leopoldsburg naar Arnhem. Wekenlang beschreef hij wat hij vond aan gedenktekens van de opmars van de geallieerden en wat hij hoorde aan verhalen. ,,Ik zie het als onze taak, als een journalistieke noodzaak, om te bouwen aan een bibliotheek vol verhalen. En ze vullen elkaar aan. Het geheel wordt steeds completer.”

In die verhalen spelen ook de begrippen goed en fout vaak een rol. Ze houden ook Van den Oetelaar bezig. Hij noemt de film The Guernsey Literary and Potato Peel Pie Society, gebaseerd op de roman van Annie Barrows en Mary Ann Shaffer, waarin het dilemma treffend wordt uitgebeeld.

,,Uiteindelijk kun je alleen terecht bij het eigen geweten, als je een oordeel moet geven.”, concludeert John. ,,En dan nog: wij, die toevallig aan de kant van de overwinnaars staan, worden gemakkelijk moraalridders.”

Dan, na een uur praten, zijn we eruit. Dan weten we waarom de krant zoveel aandacht besteedt aan oorlog, bezetting en bevrijding. Juist om dié verhalen te schrijven die minder voor de hand liggen. Zoals over kinderen die uitzoeken waarom hun vader lid werd van de NSB. Verhalen die een ander licht werpen op goed en fout. Minder zwart-wit. Want er zijn zoveel tinten grijs.