Volledig scherm

Brabanders in de Tour: Gebroken carrières

JAREN '40 - De weduwe van een verzetsheld, de fietsende SS'er, en hun liefde.

Ze zijn veelvuldig te bewonderen in het land van de bezetter. Net als Gerrit Schulte rijden ook echte baanspecialisten als Arie van Vliet, Jan Derksen en Cor Wals in de oorlog wedstrijden in Duitsland. De vaak goed presterende Nederlanders zijn er meer dan welkom. In eigen land is er weinig weerstand tegen de keuze van de coureurs. Sport en politiek dienen gescheiden te worden, is de heersende opinie.

Alleen Wals verbruit het bij de vaderlandse wielerfans. Hij blijkt een SS'er te zijn. In juli 1941 rijdt hij tijdens de Nederlandse kampioenschappen stayeren in het Olympisch Stadion in een trui met SS-embleem. De Hagenaar wordt weggehoond, zeker als hij de Hitlergroet brengt. Hij is zijn populariteit in één klap kwijt.

Wals stopt na dit evenement direct met wielrennen. Hij vecht daarna aan het Oostfront. In 1945 geeft hij zichzelf aan, waarna hij tot 1952 in de gevangenis zit. Wals vertelt in 1979 in Vrij Nederland waarom hij zich als succesvol renner had ingelaten met politiek. Hij had er schijnbaar niet zo over nagedacht. Hij was makkelijk te beïnvloeden en gezwicht voor verhalen over het gevaar van het communisme. "Als ik niet bij de SS had gezeten, had ik bij het verzet gezeten, want zo was mijn karakter", zegt hij.

Wals opent na zijn detentie een modezaak in Eindhoven. Daar stapt op enig moment de weduwe van Jan van Hout binnen. Van Hout was een wielrenner en verzetsstrijder die omkwam in concentratiekamp Neuengamme. Mevrouw Van Hout en Wals worden verliefd. Haar omgeving begrijpt het niet, vriendschappen eindigen. Hoe dun de lijn tussen 'goed' en 'fout' kan zijn, duidt Jan van Hout jr. later. Ook hij kon het prima vinden met Wals. "Een aardige, eerlijke, principiële man."

Volledig scherm

Albert van Schendel is de enige Brabander die in de jaren ’40 deelneemt aan de Tour de France. In 1946 is hij present als de ‘Kleine Tour’ wordt verreden. De jongste van de broers Van Schendel is al bijna 34 jaar oud. In de vierde rit rijdt hij de hele dag alleen voorop. Kort voor de finish wordt hij bijgehaald door twee anderen. Hij komt als tweede over de streep.

Van Schendel had al eens eerder net naast de zege gegrepen: in 1939 leek hij de vierde etappe (Brest - Lorient) te gaan winnen, toen medesprinter Raymond Louviot hem aan zijn shirt trok. Protesten haalden niets uit.

Ook als er in 1947 weer een echte Tour is, is Van Schendel er nog bij. Na de derde etappe moet hij echter opgeven (te laat binnen).

Geen Tour, andere Tour

Het lag natuurlijk aan de Duitsers, maar ergens toch ook weer niet. Van hèn had de Tour de France in de oorlogsjaren gewoon door mogen gaan. Maar de organisator, sporttijdschrift l’Auto, was daar niet voor te porren. In 1942 werd door een ander blad, dat met de Duitsers sympathiseerde, een alternatieve koers georganiseerd. Dat Circuit de France werd door een gebrek aan relevante ervaring echter een fiasco. In 1943 hield l’Auto de Grand Prix du Tour de France, een optelsom van de resultaten van eendaagse koersen als Parijs - Roubaix en Parijs - Tours. 1944 en 1945 waren overgangsjaren. In 1946 volgde de ‘Kleine Tour’; vijf etappes van samen iets meer dan 1300 kilometer.

Volledig scherm
1941: Stayerkampioen Cor Wals brengt na zijn zege in het Olympisch Stadion de Hitlergroet. Hij wordt weggehoond. © ANP
Volledig scherm
Albert van Schendel
Productie uit 1973, met dank aan "beeld en geluid". Een ode aan Albert van Schendel, Theo Middelkamp, Gerrit Schulte, Jan Lambrichs, Joris van den Bergh, Jefke Janssen, Kees Pellenaars, Wim van Est, Gerrit Voorting, Jan Nolten, Wout Wagtmans, Daan de Groot, Jan Cottaar, Henk Faanhof, Ab Geldermans, Cees Haast en Jan Janssen.
ED gebruikt je persoonsgegevens om deze reactie te kunnen plaatsen. Meer informatie vind je in ons privacy statement