Volledig scherm
Kiezers brengen hun stem uit in een stembureau in Duivendrecht. © ANP

Gemeente heeft vol takenpakket

Vandaag mag u in uw woonplaats gaan stemmen voor een nieuwe gemeenteraad. Lokale bestuurders hebben afgelopen jaren fors meer taken op hun bordje gekregen, vooral op het vlak van sociale zaken en zorg. Waar beslissen ze eigenlijk allemaal over? 

Financiën
De gemeentelijke budgetten zijn de afgelopen jaren flink gestegen, vooral door de overheveling van Rijkstaken naar lagere overheden, denk aan de bijstand en de thuiszorg. In 2016 gaven gemeenten samen 53,6 miljard uit. Maar liefst 69 procent van dit geld is afkomstig van het Rijk en gemeenten hebben doorgaans weinig wettelijke speelruimte bij de besteding. Bijstandsuitkeringen worden bijvoorbeeld centraal vastgesteld, gemeenten voeren de wet slechts uit. De gemeente heeft ook eigen inkomsten, bijvoorbeeld uit pacht, huur en rente (8 procent), grondverkopen (13 procent), en eigen belastingen (11 procent). Hoewel het relatief om een gering aandeel gaat, is die laatste categorie – en dan met name de onroerende zaakbelasting (ozb) - vaak een onderdeel van politieke strijd. Gemeenten mogen zelf weten waar zij de ozb aan willen besteden en hoe hoog het tarief is.

Volledig scherm
Foto ter illustratie. © ANP

Wonen
Met snel stijgende huizenprijzen en een nijpend tekort aan betaalbare huurwoningen is huisvesting een van dé thema’s tijdens deze gemeenteraadsverkiezingen. Gemeenten bepalen zelf niet de prijzen, dat is aan de markt (koop- en vrije huursector) of is aan wettelijke regels gebonden (sociale verhuur). Maar ze hebben wel degelijk een instrument in handen waarmee ze een stempel kunnen drukken en dat is de gronduitgifte. Wanneer een gemeente grond aanbiedt om te bebouwen, dan kunnen aanvullende eisen worden gesteld. Denk bijvoorbeeld aan een minimumaantal sociale huurwoningen of goedkopere vrije sectorwoningen met een huurprijs van 800 tot 900 euro per maand. In Amsterdam verordonneerde de gemeente recentelijk bijvoorbeeld dat beleggers die huurwoningen bouwen voor het middensegment de huren 25 jaar lang op peil moeten houden en niet fors mogen optrekken, ook al is de vraag groot. De gemeente Utrecht stelde als eis dat huurders die 950 euro gaan betalen daar minimaal 60 vierkante meter voor terug moeten krijgen.

Volledig scherm
© Lex van Lieshout ANP XTRA

Mobiliteit
Veel mensen weten dit niet, maar gemeentebesturen hebben vaak een potje met geld klaarstaan om burgers te compenseren als ze vallen door een boomwortel die uitsteekt, een losliggend putdeksel, schade door werkzaamheden of een gat in de weg. Kortom, de gemeente heeft de zorg om u veilig te laten bewegen binnen de eigen grenzen. Ook een storing aan een stoplicht, een verkeerd geplaatst bord of gevaarlijk kruispunt is de zorg van het lokale bestuur. Grote steden bestieren verder zelf hun openbaar vervoer, zoals het GVB in Amsterdam of de RET in Rotterdam. Kleinere gemeenten zijn vaak onderdeel van een regioconcessie of regelen zelf kleinschalig ov, zoals een buurtbus. De laatste jaren is dé hippe vervoersterm in gemeenteland verduurzaming. Veel gemeenten zijn bezig met de introductie van ‘groen’ en licht vervoer, zoals elektrische voertuigen. Tot slot zijn gemeenten ook verantwoordelijk voor hun eigen parkeerbeleid, door critici bestempeld als een melkkoe voor burgemeester en wethouders.

Volledig scherm
© anp

Zorg
Gemeenten moeten ervoor zorgen dat mensen zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen. Dus krijgen oude en zieke burgers begeleiding en dagbesteding. Er is opvang geregeld in geval van huiselijk geweld en voor mensen die dakloos zijn. Ook kunnen mensen aanpassingen in de woning (bijvoorbeeld een traplift of een verhoogd toilet) of een rolstoel voor langere tijd aanvragen bij hun gemeente. Daarnaast is het lokale bestuur verantwoordelijk voor jeugdhulp. In veel gemeenten biedt een wijkteam in de buurt jeugdzorg aan. Verder kennen meerdere plaatsen een Centrum Jeugd en Gezin, waar professionals van jeugdhulpinstellingen samenwerken. Overigens vergoedt de gemeente geestelijke gezondheidszorg en ‘beschermd’ wonen voor jongeren. Lokale overheden bieden, vaak in regionale verbanden, kant-en-klare zorg aan, maar mensen kunnen ook zelf hulp regelen via een persoonsgebonden budget. Tot slot heeft de gemeente de taak om ‘zich te bemoeien’ met verwarde mensen en burgers met andere psychische aandoeningen te begeleiden.    

Volledig scherm
© AD