Minister Wopke Hoekstra van Financiën bij de persconferentie waar hij vorig jaar februari bekend maakte dat de Nederlandse staat een belang heeft genomen in de holding Air France/KLM.
Volledig scherm
Minister Wopke Hoekstra van Financiën bij de persconferentie waar hij vorig jaar februari bekend maakte dat de Nederlandse staat een belang heeft genomen in de holding Air France/KLM. © ANP/Lex van Lieshout

Rekenkamer geeft minister Hoekstra tik op de vingers om aandelenaankoop Air France-KLM

UpdateDe aankoop van aandelen Air France-KLM is niet rechtmatig verlopen omdat het parlement pas achteraf werd geïnformeerd. Dat concludeert de Algemene Rekenkamer na de controle van de kabinetsuitgaven van afgelopen jaar. Het is een gevoelige tik op de vingers voor minister Wopke Hoekstra van Financiën, die verantwoordelijk is voor de aankoop. Hoekstra noemt het oordeel van de Rekenkamer ‘niet onverwacht’. 

De adviesraad, die op Verantwoordingsdag – vandaag – controleert of rijksuitgaven rechtmatig zijn, tilt zwaar aan de gang van zaken omdat het om publiek geld gaat. Mede door de grote, onrechtmatige uitgave van Hoekstra is voor het eerst sinds 2008 minder dan 99 procent van de overheidsuitgaven rechtmatig. Toch wordt de rijksrekening goedgekeurd, omdat de Tweede Kamer de aandelenaankoop achteraf wel goedkeurde.

De Rekenkamer sluit zich daarmee aan bij eerdere kritiek uit de Tweede Kamer over de verwerving van de aandelen. Daarmee was een bedrag van 744,4 miljoen euro gemoeid. De aankoop gebeurde in februari 2019 in het diepste geheim. Een clubje Kamerleden werd niet in de Tweede Kamer, maar op Hoekstra’s ministerie ingelicht. Notulen mochten niet worden gemaakt. Ook moesten zij hun telefoons inleveren, een geheimhoudingsverklaring ondertekenen en werd hen zelfs verboden hun fractieleiders in te lichten.

Hoekstra zei vanochtend dat het oordeel van de Algemene Rekenkamer voor hem 'niet onverwacht’ komt. ,,Vanaf het begin is voor ons het dilemma geweest het parlement goed te informeren en ook te voldoen aan de strenge regels die gelden om een koersgevoelige aandelenaankoop te laten slagen”, reageert de minister op Twitter. ,,Goed dat er aandacht is voor hoe te handelen in dit soort uitzonderlijke situaties. De Rekenkamer vraagt ook aandacht voor het informeren van de Eerste Kamer. Dat is niet eerder gebeurd in dit soort situaties, maar ik ga daar serieus naar kijken en advies over inwinnen.”

Kritiek

In een vertrouwelijke notitie uitte de Kamer in maart 2019 al kritiek op de handelswijze van Hoekstra en stelde dat hij de wettelijke informatiepositie van de Kamer schond. De CDA-bewindsman verwierp die kritiek destijds en stelde dat hij ‘zorgvuldig’ te werk is gegaan. De Rekenkamer is het daar niet mee eens, omdat de wet verplicht dat het parlement voorafgaand aan zo’n grote uitgave wordt geïnformeerd.

Ook wordt onderstreept dat de regels ‘niet alleen bedoeld zijn voor de makkelijke momenten, maar ook voor crisistijd en crisismaatregelen’. De Rekenkamer roept het parlement op om bij de noodmaatregelen in de coronacrisis extra alert te zijn op de uitgaven. Dat geldt ook voor de uitgaven die gemaakt worden om klimaatverandering tegen te gaan en voor het stikstofbeleid.

Gaswinning

De Rekenkamer plaatst vraagtekens bij meer uitgaven die afgelopen jaar zijn gedaan. Zo betaalde de minister Eric Wiebes van Economische Zaken en Klimaat een voorschot van 90 miljoen euro aan de NAM, omdat de gaswinning in Groningen sneller wordt gestopt dan eerder gepland. De Rekenkamer begrijpt niet hoe de hoogte van het bedrag is bepaald en stelt ook dat het onduidelijk is waarvoor Wiebes precies betaalt.

Ook is niet duidelijk of de miljoenen die minister Arie Slob voor Basis- en Voortgezet Onderwijs heeft uitgetrokken om de werkdruk op basisscholen te verlagen wel hun doel bereiken. Ook bij deze en andere extra uitgaven die het kabinet vorig jaar heeft gedaan, heeft het parlement te leiden onder een gebrek aan informatie. 

Vertrouwelijk plan

De ministers kregen het extra geld pas nadat zij een vertrouwelijk plan bij minister Hoekstra van Financiën indienden. Omdat het plan geheim is, kan de Tweede Kamer niet nagaan of er volgens dat plan is gewerkt. Die vertrouwelijkheid is volgens de Rekenkamer ‘een gemiste kans’ en ook helemaal niet nodig: zodra de minister van Financiën het plan goedkeurt, is er geen reden meer voor vertrouwelijkheid.

Bekijk al onze video’s over het coronavirus: