Volledig scherm
Oud-minister Gerd Leers is de vervangend burgemeester van Brunssum, na het opstappen van Luc Winants. © ANP

Zelfs een crimineel kan raadslid of wethouder worden, regio-burgemeesters willen verandering

EINDHOVEN - In Brunssum stapt de burgemeester radeloos op. Hij kan niets doen om een omstreden wethouder van het pluche te houden. Dat moet anders, vinden regio-burgemeesters. 

Joehoe Den Haag, help ons! Zo is de noodkreet van de Valkenswaardse burgemeester Anton Ederveen in twee Twitter-berichten misschien wel het best samen te vatten. Want een burgemeester kan nauwelijks iets doen tegen een 'fout' raadslid of een niet-integere wethouder. ,,Een burgemeester die opstapt omdat integriteit bestuur onhoudbaar is. Tijd voor actie Kamerleden", twitterde Ederveen.

Aanleiding voor de oproep van de CDA'er is de crisis in Brunssum. Wethouder Jo Palmen zorgt daar al maanden voor gepolariseerde politieke verhoudingen. Uit een integriteitsonderzoek kwam naar voren dat hij een groot risico voor de gemeente is. Maar van een raadsmeerderheid hoeft hij niet te vertrekken. De burgemeester van Brunssum, Luc Winants (CDA), zit met de handen in zijn haar en liet maandag weten op te stappen vanwege de politieke impasse. 

Volledig scherm
Jan Brenninkmeijer.

Machteloos

Maar wat kan Winants anders? Wat kan een burgemeester doen? ,,In je eentje kun je niets beginnen", zegt Waalres burgemeester Jan Brenninkmeijer. De macht ligt bij de gemeenteraad. Een raadsmeerderheid kan een wethouder wegsturen en kan een burgemeester voordragen voor ontslag aan de minister van Binnenlandse Zaken. Een collega-raadslid wegsturen, is ook voor de raad te hoog gegrepen. Dat kan alleen wanneer iemand onvoldoende komt opdagen of buiten de gemeente gaat wonen.

Een burgemeester staat nagenoeg machteloos, zegt Brenninkmeijer. Een wethouder die - zoals nu in Brunssum - een integriteitstoets niet goed doorkomt, kan gewoon aan het werk als de gemeenteraad daar geen stokje voor steekt. Brenninkmeijer: ,,Dan sta je met lege handen." Sterker nog: ,,Criminelen zouden de raad of het college in kunnen." Een burgemeester kan het niet verhinderen, maar het alleen signaleren en bespreken: eerst met die persoon zelf en daarna met de raad.

Rugdekking

Bestuurskundige Marcel Boogers wijst ook op de invloed van de Commissaris van de Koning (Cdk). ,,Die kan partijen bij hem op kantoren uitnodigen. Dat straalt dan wel enig gezag uit. Op die manier kan een CdK een burgemeester rugdekking geven", zegt Boogers. Al blijven het allemaal informele middelen, geeft de bestuurskundige toe. ,,Gereedschap om ondermijning aan te pakken, heeft een burgemeester niet. Het speelt zich allemaal achter de schermen af." 

Toch kan een burgemeester in theorie wel degelijk naar Den Haag. ,,Hij of zij kan een besluit bij de minister voordragen voor vernietiging als het in strijd is met het algemeen belang. Maar in de praktijk is zoiets nooit eerder gebeurd", zegt Boogers. ,,Bovendien krijgt een burgemeester op die manier ook politieke inbreng."

Gezond verstand

Een goed functionerende democratie gaat uit van gezond verstand, aldus Brenninkmeijer. Een wethouder die door een integriteitsprobleem in een lastig parket verkeert, houdt vaak de eer aan zichzelf. En anders stuurt de raad hem wel weg. Maar voor de uitzonderlijke gevallen zoals in Brunssum zou er een derde stap moeten zijn, zegt Brenninkmeijer. De burgemeester, Commissaris van de Koning of minister moet dan kunnen ingrijpen.

In Brunssum hebben de oppositiepartijen inmiddels in een brief aan minister Kasja Ollongren gevraagd om het raadsbesluit van 10 oktober, waarin Palmen is benoemd tot wethouder, te vernietigen. Ze zouden het zien als een laatste redmiddel.