Volledig scherm
Geert, Mark en Frank (vlnr) raken klanten kwijt. © Koen Verheijden

Duurzame vis van pioniers uit Son blijkt onverkoopbaar

SON EN BREUGEL - Weinig vis is zo duurzaam gekweekt als Claresse uit Son. Toch slagen de vispioniers er niet in een keurmerk te krijgen: te klein en onbekend. En vis zonder keurmerk komt de supermarkten niet meer in.

Achter de boerderij van de familie Foolen, aan een rustig Brabants landweggetje, staan drie grote schuren. Die worden niet bevolkt door de varkens die je hier zou verwachten, of door kippen of koeien. Son herbergt een van de grootste viskwekerijen van Nederland.

Achterin de schemerdonkere loods staat een waterzuiveringsinstallatie die een klein dorp van schoon water kan voorzien. Wild geplons overstemt de waterpompen als de vissen in één van de zwembaden automatisch hun voer krijgen. Binnen een paar seconden verandert de indoorvijver in een kolkende massa voelsprieten en vissenlijven.

Halve capaciteit
In elk van de dertig waterbassins passen tienduizend vissen, vertelt Frank Foolen van Brabant Fish. Maar tien van die bakken zijn momenteel niet gevuld. De vissenslachterij, in de achterste schuur, draait nog niet op halve capaciteit. De vraag naar Claresse (een soort meerval) valt tegen, verzucht Foolen (25), die het bedrijf samen met zijn ouders en broers Mark (30) en Geert (23) runt. ,,Vis kweken is nooit gemakkelijk geweest. Maar tegenwoordig is het wel erg lastig. Supermarkten eisen het ASC-keurmerk voor duurzame kweekvis, en dat krijgen wij niet. Terwijl onze Claresse minstens zo verantwoord wordt gekweekt als de Noorse zalm of Vietnamese pangasius die wel met het ASC-stempel in de supermarkt liggen.''

Quote

Onze Claresse wordt minstens zo verant­woord gekweekt als de Noorse zalm of Vietnamese pangasius die wel met het ASC-stem­pel in de supermarkt liggen

Frank Foolen, Brabant Fish

Dat is niet omdat er twijfels zijn aan de Claresse of kweekmethode, bevestigt de organisatie die het mede door WNF opgerichte keurmerk beheert. ,,We begrijpen de frustratie van Brabant Fish. Het is een prachtig, duurzaam bedrijf. Maar er bestaan nog geen normen waar meervalkwekers aan moeten voldoen'', zegt commercieel directeur Esther Luiten van de Aquaculture Stewardship Council (ASC). ,,Ons keurmerk is pas zeven jaar geleden opgericht, als aanvulling op het al langer bestaande MSC-keurmerk voor verantwoord in het wild gevangen vis. We hebben ons eerst gefocust op de meest gekweekte vissoorten, zoals zalm en pangasius. Daar valt qua duurzaamheid ook de meeste winst te halen. Niet alleen voor de natuur, maar ook bijvoorbeeld voor de arbeidsomstandigheden in Aziatische viskwekerijen. De standaarden die we daarvoor hebben ontwikkeld, breiden we stap voor stap uit naar meer soorten.''

Getrouwtrek om subsidies

Viskwekers hebben jarenlang met elkaar in de clinch gelegen over de Claresse. Bron van het conflict waren subsidies die een Limburgse ondernemer had ontvangen om tilapia te gaan kweken. Die tropische vis vormde geen concurrentie voor de bestaande meervalkwekers, vond de overheid, die de teelt een miljoenensteun gaf. Totdat bleek dat de Limburgse teler deels was overgestapt op lucratievere Claresse - een kruising tussen twee Afrikaanse meervalsoorten. In samenwerking met een aantal andere viskwekers in het zuidoosten, waaronder de familie Foolen. Oneerlijke concurrentie, vond een meervalkweker die geen subsidie had gekregen, en hij stapte naar de rechter. Concurreert Claresse inderdaad met meerval? Volgens de Claresseteler niet: de vis zou qua smaak en structuur verschillen van de ‘catfish’. De rechtbank oordeelde echter dat Claresse niet van meerval te onderscheiden valt. Toch verloor de gedupeerde meervalkweker: de tilapiatelers overtraden volgens de Hoge Raad geen regels door na een tijdje Claresse te gaan houden in hun gesubsidieerde kwekerijen.

Gekke situatie
Voor andere in Nederland geteelde vissen, zoals tarbot en baars, is ook nog geen duurzame standaard vastgelegd. Dat leidt tot de gekke situatie dat kwekers die misschien wel het meest verantwoord werken, hun vis steeds lastiger kwijt kunnen. ,,Een vervelende keerzijde van de manier waarop keurmerken zijn georganiseerd,'' zegt de Wageningse hoogleraar Aquacultuur Johan Verreth. ,,Kleine ondernemers vallen daarbij vaak buiten de boot. Een onafhankelijk, betrouwbaar keurmerk kost geld; de mensen moeten immers betaald worden.''

Jumbo is inmiddels met de verkoop van Claresse gestopt. De filets van Brabant Fish gaan nu vooral naar Polen en Duitsland. ,,Maar ook daar eisen steeds meer klanten het ASC-keurmerk'', zegt Foolen. ,,Wij dreigen daardoor meer klanten kwijt te raken.''

Claresse is een vis die je met een gerust hart kunt eten, volgens het Wereld Natuur Fonds en Stichting De Noordzee. ,,De kweek leidt niet tot negatieve effecten op de directe omgeving,'' stellen ze in hun VISwijzer. ,,Bovendien heeft hij niet veel vis uit het wild nodig om te groeien. Daar komt bij dat hij op een diervriendelijke manier, met verdoving, wordt gedood.''

Volledig scherm
© JORIS DEN BLAAUWEN

Zuiver
Brabant Fish teelt de Claresse binnen in een gesloten systeem. Foolen: ,,95 procent van het water zuiveren en hergebruiken we. Er komt geen afvalwater in het milieu terecht. We gebruiken geen medicijnen of groeibevorderaars. Er kunnen geen vissen ontsnappen, zoals uit de kooien in zee waar zalm wordt gekweekt.''

Foolen heeft ASC gesmeekt om snel met normen voor meerval te komen. ,,We willen best betalen, al kost het ons een berg geld. In dit bedrijf is miljoenen geïnvesteerd, we hebben tien mensen in dienst. Zonder keurmerk dreigen we alles kwijt te raken.''

Hoe kweken deze vispioniers uit Son eetbare vis? Bekijk deze aflevering van televisieprogramma Willem Wever.

Volledig scherm
© AD