Stadsportret: De wonderlijke knikkerbanen van Simon

VIDEOZa 12 jan: ,,Dit had je zeker niet verwacht, in zo’n doorsnee flatje”, glimlacht Simon van 't Hoff, even na binnenkomst. En ja, het is nogal een verrassing: wie op de bovenste verdieping door de voordeur van de Tilburger stapt, betreedt een wonderlijke wereld. Je blijft kijken...

Volledig scherm
Simon sleutelt thuis aan één van zijn knikkerbanen. © Beeld Werkt

Een wereld waar vijf treintjes op evenzoveel sporen rondjes trekken onder een prachtige huiskamervleugel. Waar een fonteintje klatert, verschillende klokken tikken, een magneet danst boven een weerspiegelend oppervlak, andere objecten achterover vallen of rondtollen. De blikvangers zijn de drie knikkerbanen. Grote, glazen kisten waar honderden knikkers over banen rollen, springen, dansen. 

Voor die knikkerbanen zijn we eigenlijk hier, maar daarover later meer. Want er is nog zoveel te zien in het appartement. Wanden vol met afbeeldingen, veel van componist Frédéric Chopin. Er staan huisjes opgebouwd uit duizenden lucifers, drie piano’s, een vleugel, een klavecimbel, een klein orgeltje en op de achtergrond klinkt een liedje van Simon & Garfunkel. En het aparte is: dat alles tezamen detoneert totaal niet. Het is een wereldje dat als een warme deken over je heen valt. Knus, ondanks alle beweging. Geen kakofonie van geluiden. 

,,Daar moet ik altijd wel voor zoeken”, zegt Simon. ,,Goede treintjes vinden is niet makkelijk. Ik moet er vijftig testen om er eentje te vinden die superstil over de rails rijdt.” De Tilburger lijkt, als je zo rondkijkt, een voorliefde voor bewegende objecten te hebben. Maar het zijn ook - of vooral - de technieken die er aan ten grondslag liggen die hem fascineren. 

Geliefde knikkerbanen

Nergens wordt dat zo goed geïllustreerd als in de drie zelfgemaakte knikkerbanen. Het zijn imponerende én elegante gevaartes, vanwege de schoonheid worden ze kinetische kunst genoemd. Eén van de banen doet dienst als koffietafel. 

Er rollen 200 balletjes over 14 routes, drie liften zorgen ervoor dat de balletjes weer aan hun baan beginnen. Balletjes schommelen, springen en tikken door en langs afbeeldingen van de kunstenaar Escher. Alles is van karton gemaakt, uitgeknipt met een pietepeuterig schaartje. In de baan zit 500 uur aan werk, het bouwen nam een jaar in beslag. Soms is het, vanwege de benodigde precisie, gekmakende arbeid. ,,Als iets niet werkt, kan ik er slapeloze nachten van hebben.”

Maar zijn banen zijn - zij het nog in kleine kring - geliefd. Voor De Efteling maakte hij eveneens een baan, die is op YouTube te bewonderen. Zo mooi zit het in elkaar dat één van de kijkers vraagt ‘of het wel echt is?’ Ook in de winkel Velerlei aan de Nieuwlandstraat staat een baan. Iets minder uitbundig dan de Escher-baan, maar eveneens prachtig vormgegeven. Dat de banen van karton zijn gemaakt, zie je bijna niet. Het lijkt wel staal. 

Quote

Als iets niet werkt, kan ik er slapeloze nachten van hebben

Simon van 't Hoff


Simon was 7 jaar oud toen ‘ie een simpele jodelbaan met knikkers kreeg. ,,Het mooiste cadeau wat ik ooit heb gehad, ik vond het zo fascinerend. Ik wilde dat zelf maken, toen ben ik eindeloos gaan experimenteren. Oneindig heb ik wangedrochten gemaakt die in de prullenbak zijn beland.” Slechts één van de vele knikkerbanen van vroeger, die hij als kind zo rond zijn tiende jaar maakte, heeft het nog overleefd: een houten doosje met daarin baantjes van karton. Nu, dertig jaar later, vervaardigt hij ze nog steeds op dezelfde manier. Ongeveer één knikkerbaan per jaar. Al ziet het er nu duizend keer mooier uit. 

Ongeloof bij een architect

Niet dat hij van de knikkerbanen kan leven, het is een hobby. Simon is een veelzijdig man. Welbespraakt, vriendelijk, pianodocent aan het conservatorium. Daarnaast maakt hij nog kleine zogenaamde knikkerbaanspeeldoosjes (ook heel nauwgezet werk), treedt op met zijn band Allegria in Theaters Tilburg, is onderdeel van cabaretgroep Grindt en vormt nu sinds twee jaar met fluitist Rik Bartels het duo ‘Rik & Simon’. En zijn appartement maakt deel uit van de route Verrassend Tilburg, waar mensen bij bijzondere Tilburgers binnen kunnen kijken. 

Quote

‘Dat kan niet’, heeft hij toen vijf keer herhaald. Maar ik zie zo'n knikker­baan gewoon voor me, misschien is dat wel mijn talent

Simon van 't Hoff

,,Laatst was er een architect bij, die liet ik de banen zien. ‘Waar is de bouwtekening?’, vroeg hij. Die maak ik niet, ik begin er gewoon aan. Voor mij is het een puzzel die ik gaandeweg op moet lossen. ‘Dat kan niet’, heeft hij toen vijf keer herhaald. Maar ik zie zo'n baan gewoon voor me, misschien is dat wel mijn talent.”

Van de tientallen knikkerbanen die hij in zijn leven maakte zijn er zo’n tien die nu nog functioneren en die hij verkocht heeft aan liefhebbers. Slechts drie exemplaren heeft Simon nog zelf in huis staan. Of het moeilijk is om ze af te staan?  ,,Met zo'n object krijgt je toch wel een emotionele, haast egocentrische, binding. Dat is een vreemde gewaarwording. Maar ja, als iemand er zo blij mee is... Ik heb een speeldoos over de componist Ravel gemaakt voor een collega pianist op het conservatorium, die speelt er nog bijna dagelijks mee. Dát is waardering.”