Volledig scherm
Na 28 kilometer is het waterpeil in de Dommel hoog genoeg voor recreatie. Nick Tonnaer uit Veldhoven begeleidt al zeven jaar kajaktochten. Watertemperatuur: 15 ˚C. © Roland Duivis

Zomerserie: Van koude boerensloot tot lauwe kajakrivier

Met de stroom meeWAUBERG - " 't is wa 't is", zegt boer Johan. Hij wacht even totdat het lawaai van twee straaljagers, afkomstig van vliegbasis Kleine-Brogel, is verstomd. Tussen de weilanden en maïsvelden in het gehucht Wauberg, even ten zuiden van de Belgische plaats Peer, wijst hij naar een vochtige plek in een dichtbegroeide sloot. De bron van de Dommel. "Sorry, meer kan ik er niet van maken."

Met 120 kilometer lengte, waarvan 35 kilometer op Belgisch grondgebied, is de Dommel de langste, grootste en drukste rivier die door onze regio stroomt. Onderweg slokt hij onder meer de Keersop, Run, Tongelreep, Gender en de Beerze op. Al deze kleinere rivieren voeden de Dommel, die uiteindelijk bij Den Bosch, samen met de Aa uitmondt in de Dieze. Via de Maas gaat het dan naar zee.

De bron van de Dommel bevindt zich op het Kempens Plateau, 77 meter boven zeeniveau. Een aantal sloten vloeit daar samen, ze laat met het hoge grondwater, de Dommel ontspringen. De overwoekerde sloot, 30 centimeter breed, begint langzaam te stromen en twee kilometer verderop is er een kabbelend beekje ontstaan. Het eerste verkeersbruggetje in de bewoonde wereld is zes kilometer stroomafwaarts, waar de Dommel vlakbij bouwmarkt Gamma de gemeente Peer binnenstroomt.

Kanotochten op de Dommel
"Het water staat een halve meter hoger dan gisteren. Zoveel regen is er gevallen en zo hard kan het gaan in de Dommel. De oevers worden veel vaker gemaaid en daardoor stroomt het water ook beter weg dan een paar jaar terug. Bij de molen stroomafwaarts hebben ze de sluizen opengezet, dat maakt ook een groot verschil", zegt kajak-instructeur Nick Tonnaer uit Veldhoven. Al zeven jaar begeleidt hij kanotochten op de Dommel, zo ook vandaag bij de opstapplaats in Neerpelt. "De Dommel gaat een paar honderd meter hier vandaan via rioolbuizen onder het kanaal door. En vanaf dit punt is het water hoog genoeg voor kanotochten. Je kunt non-stop naar de Venbergse watermolen in Valkenswaard. Nog verder stroomafwaarts zijn kanotochten niet toegestaan, vanwege de natuur en omdat je daar dwars door de achtertuinen zou varen. In principe zou je helemaal tot aan de Maas kunnen peddelen, maar dan moet je vier keer de kano uit. Er zijn wel kanovaarders die het stiekem gedaan hebben", grinnikt hij.

Quote

Je kunt met de kano non-stop naar de Venbergse watermolen in Valkenswaard

Kajak-instructeur Nick Tonnaer

Bevers
De Dommel was vijftien jaar geleden nog een vieze, soms stinkende rivier. Vervuild, weinig vis en overwoekerd op veel plekken. De rivier trad daardoor ook vaker buiten zijn oevers. Die situatie is flink verbeterd. Door tal van maatregelen, zowel in Nederland als België, is er weer volop leven in en om het water. Er wordt nog altijd afvalwater van bevolking, agrarische sector en industrie op geloosd, maar dat lijkt een fractie van wat het eerst was. Op veel plekken heeft de rivier zijn oude loop weer terug en krijgt de natuur nadrukkelijk voorrang. Bij Neerpelt zitten daardoor zelfs weer bevers in de Dommel.

Langzaam laat het groepje kanovaarders zich meevoeren op de stroom. Na de regen van een dag eerder staat het water hoger, maar met een gemiddeld debiet van 14 m³ per seconde is de Dommel bepaald geen kolkende rivier. Ze zijn net ten zuiden van Schaft de Nederlandse grens gepasseerd. Er ontstaat een watergevecht met peddels, een kano gaat om. "Heerlijk!", roept het 'slachtoffer'. Het water is 20˚C. Dat is een groot verschil met 35 kilometer stroomopwaarts. Bij de bron was het water nog 12˚C. De koude sloot is een lauwe kajakrivier geworden.

ZIE OOK Anonieme beek komt tot leven: De Goorloop

De Groote Beerze: Beekje zat bij de koop inbegrepen

Volledig scherm
De bron van de Dommel. Een overwoekerde, kleine sloot in het Belgische gehucht Wauberg. Watertemperatuur 12˚C. © Roland Duivis
Volledig scherm
Veel meer dan een kabbelend beekje is het nog niet in het centrum van Peer, acht kilometer stroomafwaarts. Watertemperatuur: 13 ˚C. © Roland Duivis
Volledig scherm
Bij Overpelt is de Dommel een klein riviertje geworden. © Roland Duivis
Volledig scherm
Via twee grote rioleringsbuizen (en een overstort van het kanaal) stroomt de Dommel bij Neerpelt, onder het kanaal Bocholt-Herentaals door. © Roland Duivis

Valkenswaard e.o.