Zo herken je een leugenaar

VideoAltijd al de Sherlock Holmes van de familie willen zijn? Dit is je kans. Glynis Bogaard van Maastricht University* onderzoekt welke technieken het beste werken om te achterhalen of iemand de waarheid spreekt of niet. Tipje van de sluier: ‘Vraag een leugenaar eens zijn verhaal achterstevoren te vertellen.’

We zijn goed in liegen volgens Bogaard. En we doen het ook veel: gemiddeld vertellen we twee leugens per dag. De notoire leugenaar vertelt er zelfs wel tien. We zijn van nature ook nog eens heel slecht in het ontmaskeren van leugenaars. Bogaard vertelt dat we maar in 54 procent van de gevallen degene die liegt weten te herkennen. ,,Voor die score kun je net zo goed een muntje opgooien.” Het probleem is dat er geen opleiding of training voor leugendetectie is. ,,Dat is heel verontrustend”, volgens Bogaard. ,,Zeker omdat we zo slecht zijn in het herkennen van leugens.”

Er zijn veel misvattingen over liegen. ,,Vaak denkt men dat iemand die liegt wegkijkt of rood wordt.” Zelfs agenten gaven aan bij een verhoor te kijken naar gedrag als friemelen, wegkijken of onrustig zitten. Maar het onderzoek van Bogaard toont aan dat de inhoud van het verhaal het belangrijkst is. ,,Hoe meer agenten letten op wat iemand zei, hoe beter ze waren in het ontdekken van leugens.”

Volledig scherm
© Shutterstock

Details

Hoe doe je dat? Als je de leugenaar ertussen uit wil pikken, zijn drie dingen heel belangrijk om op te letten: (1) Het aantal inhoudelijke details dat iemand kan vertellen. Als iemand een heel gedetailleerde verklaring geeft, is de kans groter dat het verhaal waar is. (2) Hoe makkelijk iemand zijn verhaal aanpast. Als je de waarheid spreekt val je terug op je geheugen en kun je je plots herinneren dat je iets fout hebt gezegd. ‘Het gebeurde niet om 1 uur, maar het was iets later want ik had al geluncht’, is een voorbeeld van zo’n spontane aanpassing volgens Bogaard. ,,Een leugenaar verandert minder snel spontaan zijn of haar verhaal, omdat ze het verhaal al klaar in hun hoofd hebben.” (3) Het aantal tegenstrijdige details binnen een verklaring. In een eerste verklaring zegt iemand ‘hij had een rode trui aan’ en later zegt hij ‘ hij had een paarse trui aan’. Dan weet je dat er iets niet klopt.

Achterstevoren

Denk je dat iemand liegt? Dan zijn er ook nog een aantal manieren om dat te checken. ,,Vraag een leugenaar eens zijn verhaal achterstevoren te vertellen”, zegt Bogaard. ,,We weten vanuit de wetenschap dat liegen moeilijker is dan het vertellen van de waarheid, omdat je iets moet verzinnen, onthouden wat je hebt gezegd en vasthouden aan de leugen.” Iemand die de waarheid vertelt kan terugvallen op zijn geheugen, maar een leugenaar niet. Die zal daarom veel meer moeite hebben met deze opdracht.

Een andere truc is iemand vragen een schets te maken van de situatie. Of nadenken over onverwachte vragen. ,,Een verdachte bereidt zich voor op een politieverhoor, maar je kunt je alleen voorbereiden op wat je verwacht. Op onverwachte vragen moet een leugenaar ter plekke een antwoord verzinnen, dat maakt het makkelijker om de leugenaar te herkennen.”

Met behulp van deze methodes kunnen wetenschappers in 70 procent van de gevallen de leugenaar aanwijzen. ,,Nu lijkt 70 procent misschien niet heel hoog”, zegt Bogaard. ,,Maar als je het vergelijkt met de 54 procent waar we eerder op zaten – als we op intuïtie afgaan – dan is dit toch een behoorlijke verhoging.”

*Dit is een wekelijkse bijdrage van de Universiteit van Nederland

De Universiteit van Nederland heeft ook een podcast. Vind afleveringen terug op Spotify en iTunes.

Bekijk hieronder meer video’s van de Universiteit van Nederland:

  1. Waarom moet je nooit zomaar langs een graftombe lopen
    PREMIUM

    Waarom moet je nooit zomaar langs een graftombe lopen

    In de Utrechtse Domkerk ligt het zevenhonderd jaar oude grafmonument van bisschop Gwijde van Avesnes. Het is een zwaar beschadigd stuk zwarte steen en, zacht gezegd, niet het meest aantrekkelijke kunstwerk in de Dom. De meeste bezoekers lopen er dan ook snel voorbij. Toch loont het de moeite even stil te staan bij dit bijzondere grafmonument, vertelt kunsthistorica Sanne Frequin (Universiteit van Amsterdam, Universiteit Leiden, Universiteit Utrecht) in haar college bij de Universiteit van Nederland.
  2. Wetenschapster pronkt met indrukwekkend cv, maar onderzoekers zetten grote vraagtekens

    Wetenschap­ster pronkt met indrukwek­kend cv, maar onderzoe­kers zetten grote vraagte­kens

    De 31-jarige Griekse Eleni Antoniadou werd de afgelopen jaren internationaal geroemd om haar wetenschappelijk werk. Ze verwierf faam als onderzoekster bij NASA, astronautentrainer, expert in regeneratieve geneeskunde en producente van innovatieve kunstmatige organen. Griekse academici stellen echter dat Antoniadou wel heel creatief omging met de waarheid als het ging om haar professionele en wetenschappelijke verdiensten.